Roli i fëmijëve të parëlindur në një familje ka qenë objekt i shumë kërkimeve dhe debateve për dekada të tëra.
Presionet, pritjet e larta dhe emocionet komplekse që vijnë me të pasurit e vëmendjes së pandarë të prindërve të tyre për një farë kohe konsiderohen një pjesë normale e rritjes si fëmija më i madh. Përvoja e tyre si fëmija i parë në një familje është unike në shumë mënyra dhe shpesh i ndihmon ata të zhvillojnë aftësi specifike, por njëra prej tyre bie në sy në veçanti.
Udhëheqësit nga nevoja
Edhe pse të parëlindurve u atribuohen një numër tiparesh, terapistët bien dakord se lidershipi është më i spikaturi. Megjithatë, kjo aftësi nuk konsiderohet një tipar i lindur i personalitetit, por më tepër një pasojë e të qenit i parëlinduri në familje. Me fjalë të tjera, rendi i lindjes formon aftësi të caktuara me kalimin e kohës.
“Përvoja e të qenit fëmija më i madh shpesh sjell një përzierje unike virtytesh që zhvillohen në heshtje me kalimin e kohës, më shumë nga nevoja sesa nga zgjedhja”, tha për HuffPost Eleecia Myers, një këshilltare në Key Counseling Group.
“Në shumë familje, fëmija më i madh mëson të marrë iniciativa herët. Atij i jepen përgjegjësi herët, qoftë duke ndihmuar vëllezërit e motrat më të vegjël, duke përmbushur pritjet apo duke lundruar në botën e të rriturve para se të jenë plotësisht gati”, shpjegoi Myers. “Me kalimin e kohës, kjo mund të ndërtojë një identitet të fortë të brendshëm të të qenit një person ‘i sigurt’ ose ‘i fortë’. Si rezultat, fëmijët më të mëdhenj kanë tendencë të zhvillojnë një aftësi të natyrshme për të udhëhequr.”
Sophie Schauermann, një punonjëse sociale klinike e licencuar, ndan një pikëpamje të ngjashme. “Rendi i lindjes nuk përcakton personalitetin, por ndikon në përvojën e jetës. Fëmijët më të mëdhenj shpesh rriten në një mjedis ku pritet që ata të ndjekin, të marrin përsipër dhe të marrin përgjegjësi më herët se vëllezërit e motrat e tyre”, theksoi ajo.
Për shkak të kësaj, thotë Schauermann, fëmijët e parëlindur zhvillojnë atë që ajo e quan “përgjegjësi me vetëdije relacionale”. “Ata kanë tendencë të jenë të sinkronizuar jo vetëm me atë që duhet bërë, por edhe me ndjenjat e të tjerëve. Ata shpesh ‘skanojnë’ si detyrat ashtu edhe njerëzit në të njëjtën kohë”, shtoi ajo.
“Kjo mund të manifestohet si lidership, qëndrueshmëri, organizim dhe një ndjenjë e fortë përgjegjësie. Shumë nga fëmijët më të mëdhenj bëhen iniciativë të lindur, duke parashikuar nevojat dhe duke ndihmuar që gjithçka të funksionojë.”
Read more:Çfarë duhet të bëni kur një fëmijë kërkon vazhdimisht ëmbëlsira?
IQ më e lartë dhe aftësi më të mira verbale
Lidershipi nuk është i vetmi virtyt që u atribuohet të parëlindurve. Një studim i vitit 2017 nga Universiteti i Edinburgut zbuloi se aftësitë e të menduarit të të parëlindurve i tejkalojnë ato të vëllezërve e motrave të tyre, sepse ata marrin më shumë stimulim mendor nga prindërit e tyre në vitet e tyre të para.
I njëjti studim, i cili ndoqi 5,000 subjekte nga lindja deri në moshën 14 vjeç, tregoi se të parëlindurit arrijnë rezultate më të larta në testet e inteligjencës që nga viti i parë i jetës. Edhe pse të gjithë fëmijët morën mbështetje të barabartë emocionale, të parëlindurit morën më shumë inkurajim në detyrat që zhvillojnë aftësitë e të menduarit.
Read more:Pse fëmijët “sillen keq”?
“Hulumtimet tregojnë qartë se fëmija më i madh në një familje ka një avantazh të dallueshëm në aftësitë verbale, që përfshin një fjalor më të pasur dhe aftësi gjuhësore më të zhvilluara. Kjo rezulton në IQ më të lartë dhe performancë më të mirë akademike”, tha për HuffPost Dr. J. Ryan Fuller, CEO i New York Behavioral Health.
Çelësi, siç shpjegon Fuller, është se “para mbërritjes së vëllezërve dhe motrave, fëmijët më të mëdhenj marrin vëmendje më të përqendruar prindërore dhe janë më të ekspozuar ndaj gjuhës së të rriturve”.
Studiuesit zbuluan gjithashtu se prindërit “ndryshuan sjelljen e tyre me lindjen e çdo fëmije pasues”, duke ofruar më pak stimulim mendor për fëmijët më të vegjël dhe duke u angazhuar më pak në aktivitete të tilla si leximi, krijimi i punimeve artizanale ose luajtja e instrumenteve.
Aftësia për të parë “pamjen e përgjithshme”
Përveç lidershipit dhe performancës më të mirë njohëse, ekspertët thonë se të parëlindurit shkëlqejnë edhe në aftësinë e tyre për të parë pamjen e përgjithshme në vend që të humbasin në detaje. “Ata kanë tendencë të shohin pyllin për pemët, jo pemët”, thotë Avigail Lev, një psikologe klinike e licencuar.
“Si të parëlindur, ata kanë kaluar vite duke vëzhguar zhvillimin e dinamikës familjare. Ata kanë parë modele, kanë parë vëllezërit e motrat më të vegjël të kalojnë nëpër të njëjtat faza zhvillimi dhe kanë zhvilluar një perspektivë unike: ata janë pjesërisht pjesëmarrës dhe pjesërisht analistë të heshtur”, shtoi Lev. “Si rezultat, ata shpesh kanë një vetëdije më të gjerë, pothuajse narrative, se si gjërat lidhen me kalimin e kohës.”
Është kjo aftësi, beson Lev, që mund t’i bëjë ata veçanërisht të suksesshëm në punë ku integrimi është i rëndësishëm, siç janë menaxhimi i produktit ose strategjia, në krahasim me rolet shumë të specializuara.
Read more:Deschamps shpjegon pse la jashtë Camavingan nga lista e Francës për Botërorin 2026
Roli i udhëheqësit mbart edhe barrën e vet
Sigurisht, të kesh këto aftësi mund të jetë jashtëzakonisht e dobishme në jetë. Megjithatë, kjo nuk do të thotë që rritja e fëmijëve të parë është pa vështirësi, gjë që është veçanërisht e vërtetë për vajzat më të mëdha. Sophie Schauermann vëren se tendenca për të marrë drejtimin në familje dhe në aspekte të tjera të jetës mund të ketë gjithashtu pasoja negative.
“Ashtu si çdo virtyt, edhe ky ka një anë të errët. Këto tipare janë më të dobishme kur një fëmijë ndihet i pranuar, i mbështetur dhe i lejuar të mos jetë gjithmonë ‘ai që ka përgjegjësinë'”, tha Schauermann. “Pa këtë ekuilibër, përgjegjësia mund të shndërrohet në presion, mbingarkesë ose perfeksionizëm.” Këto janë pikërisht llojet e problemeve me të cilat të parëlindurit mund të duhet të përballen më vonë në jetë, qoftë përmes terapisë ose vetë.
