Media italiane 24Plus –protesta Il Sole 24 Ore i ka kushtuar një analizë të gjerë valës së protestave që po zhvillohen në Ballkan, duke përfshirë demonstratat e të rinjve në Tiranë, protestat studentore në Beograd dhe lëvizjet qytetare në Sarajevë. Sipas medias, këto protesta kanë një element të përbashkët: kërkesën për një klasë të re politike dhe luftën kundër korrupsionit.
Në artikull thuhet se Gjenerata Z ka dalë në rrugë, duke nxitur atë që media e cilëson si një “pranverë të re ballkanike”, ndërsa paralajmërohet se korrupsioni dhe lidhjet e ngushta të disa qeverive me Rusinë dhe Kinën rrezikojnë ta largojnë rajonin nga Bashkimi Evropian.
Për Shqipërinë, analiza thekson se protestat nisën në fund të muajit maj si kundërshtim ndaj projektit të dhëndrit të presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner, për ndërtimin e një resorti luksoz në një zonë të mbrojtur natyrore. Më pas, sipas medias italiane, ato u shndërruan në protesta të përditshme me kërkesën për dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, i cili akuzohet nga protestuesit për përqendrimin e pushtetit.
ARTIKULLIProtestat e studentëve të universitetit në Beograd, demonstratat e të rinjve në Tiranë, madje edhe në Sarajevë! Gjenerata Z ka filluar të dalë në rrugë. Ka një fije të përbashkët që i lidh këto protesta, të cilat duket se përfaqësojnë një pranverë të re ballkanike. Dhe kjo është kërkesa për t’ia dorëzuar qeverinë një klase të re politike. Mes akuzave për korrupsion dhe lidhjeve tepër të ngushta me Rusinë dhe Kinën, ato rrezikojnë ta largojnë Ballkanin nga Evropa.
Dje, Presidenti serb Aleksandar Vuçiç, një nacionalist dhe pro-rus, njoftoi se midis gushtit dhe shtatorit ai do të vendosë më në fund datën e zgjedhjeve të parakohshme, të cilat janë planifikuar të mbahen midis tetorit dhe nëntorit. Dy javë më parë, Vuçiç kishte folur hapur edhe për dorëheqjen e tij. Ai e njoftoi atë pas një prej demonstratave më të mëdha në rrugë që kanë gjallëruar pa u lodhur rrugët e kryeqytetit serb për njëzet muajt e fundit. Është demonstrata më e madhe që Serbia ka parë që nga kryengritja popullore që çoi në përmbysjen e diktatorit Slobodan Millosheviç në vitin 2000. Ajo udhëhiqet nga studentë universiteti dhe profesorët e tyre, slogani është “korrupsioni vret” dhe simboli janë duart e përgjakura. Shkaku ishte një aksident më 1 nëntor 2024, kur një çati betoni në stacionin e trenit në Novi Sad, qyteti i dytë më i madh i Serbisë, u shemb disa ditë pas inaugurimit të tij, duke vrarë 16 persona. Për protestuesit, ajo strehë është bërë një simbol i dukshëm i një sistemi të korruptuar që pasurohet duke lënë një vend të tërë të shembet në copa.
Read more:Pastruan 30 mln euro përmes blerjes së pronave në Dhërmi, SPAK çon 4 të pandehur për gjykim
Në Sarajevë, ashtu si në Beograd, protestat filluan shkurtin e kaluar pas një daljeje nga shinat e një trami në qendër të qytetit, duke rezultuar në një të vdekur dhe disa të plagosur. Përdoren të njëjtat slogane si të fqinjëve të tyre serbë – pavarësisht një historie armiqësie – së bashku me të njëjtat akuza për korrupsion qeveritar dhe të njëjtat thirrje për zgjedhje të reja, të cilat janë planifikuar tashmë për 4 tetor. Disa qindra kilometra në jug, në Shqipëri, që nga fundi i majit, rrugët e kryeqytetit janë mbushur çdo ditë me një valë të rinjsh që filluan duke i thënë jo Jared Kushner – dhëndrit të Presidentit të SHBA-së Donald Trump – i cili donte të ndërtonte një vendpushim luksoz në një oaz natyror të mbrojtur, dhe përfunduan duke kërkuar me zë të lartë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, i akuzuar se ka përqendruar shumë pushtet në duart e tij. “Të gjitha këto lëvizje kanë me të vërtetë disa aspekte të përbashkëta”, konfirmon Sorina Cristina Soare, profesoreshë e Shkencave Politike në Universitetin e Firences. “Ato fillojnë nga një ngjarje e kufizuar dhe përhapen gjerësisht, përqendrohen te të rinjtë dhe synojnë elitat që perceptohen si të shkëputura nga qytetarët. Këto protesta janë një kërkesë për pjesëmarrje politike dhe, në të njëjtën kohë, një refuzim i partive tradicionale. Ajo që është mbresëlënëse është mbështetja që marrin nga diaspora jashtë vendit.” Kampioni i tenisit Novak Djokovic gjithashtu mbështeti simbolikisht demonstratat në Serbi.
Shqipëria, Serbia dhe Bosnja dhe Hercegovina, megjithëse me afate kohore të ndryshme, janë gjithashtu të gjitha vende kandidate për anëtarësim në BE. Por tani protestat e Gjeneratës Z kanë ngritur flamuj të kuq në Bruksel. Komisioni dhe Këshilli Evropian kanë deklaruar hapur në Tiranë se, nëse synon të përfundojë negociatat deri në vitin 2027, duhet të përqendrohet në luftën kundër korrupsionit dhe në ndryshimin e ligjit për investimet e huaja. Sa i përket Beogradit, vetëm të enjten u prit me një përgjigje negative nga Coreper – takimi i ambasadorëve të njëzet e shtatë vendeve – për hapjen e grupit të tretë të negociatave të pranimit në BE. Refuzimi u justifikua veçanërisht nga shqetësimet e vazhdueshme në lidhje me sundimin e ligjit dhe dështimin e Serbisë për t’iu përmbajtur sanksioneve të BE-së kundër Rusisë. Po atë ditë, Parlamenti Evropian miratoi një raport mbi procesin e pranimit të Beogradit, duke i bërë thirrje atij të heqë dorë nga shtypja e dhunshme e demonstratave dhe nga manipulimi i medias dhe ligjeve zgjedhore.
Në qershor, Komisioni i BE-së vendosi të ngrijë 1.6 miliardë euro fonde të caktuara për Serbinë në kuadër të Planit të Rritjes së Ballkanit, pasi Parlamenti i Beogradit miratoi një paketë reformash në drejtësi që kufizon pavarësinë e gjyqësorit. BE-ja është gjithashtu e shqetësuar për lidhjet e forta të vendit si me Rusinë ashtu edhe me Kinën. Sipas Parlamentit Evropian, investimet kineze në Serbi arritën në afërsisht 10.3 miliardë euro në fund të vitit 2021. Sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm, Pekini është furnizuesi kryesor i armëve të Serbisë (me 57% të totalit) dhe Moska është e dyta (me 20%). Megjithatë, të rinjtë e Beogradit dhe të Tiranës po ecin përpara dhe po shohin drejt modelit të Hungarisë, ku prillin e kaluar vala e udhëhequr nga Peter Magyar rrëmbeu gjashtëmbëdhjetë vjet qeverisje nga një udhëheqës i korruptuar si Viktor Orban. “Pritjet pas lëvizjeve të tilla janë të larta”, thotë profesor Soare, “por ato nuk çojnë gjithmonë në shembjen e sistemit”. Rreziku që Pranvera Ballkanike të bëhet si Pranvera Arabe është shumë afër.
