Marrëveshja e arritur mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit pritet t’i japë fund konfliktit që ka tronditur Lindjen e Mesme gjatë muajve të fundit, duke hapur rrugën për rifillimin e negociatave diplomatike dhe lehtësimin e presionit mbi ekonominë globale.
Dokumenti, i cili sipas negociatorëve përmban 14 pika, zgjat armëpushimin, rihap Ngushticën e Hormuzit për trafikun detar dhe heq bllokadën ndaj porteve iraniane.
Marrëveshja konsiderohet një zhvillim me rëndësi strategjike jo vetëm për rajonin, por edhe për tregjet ndërkombëtare, pasi Ngushtica e Hormuzit është një nga arteriet më të rëndësishme të transportit energjetik në botë. Përmes saj kalon rreth një e pesta e furnizimit global me naftë dhe gaz natyror, si dhe produkte të rëndësishme të industrisë petrokimike që përdoren në bujqësi dhe teknologji.
Read more:Mediat pro-Netanyahu sulmojnë marrëveshjen SHBA-Iran, rriten tensionet me Uashingtonin
Në analizën e saj, BBC shkruan se rihapja e kësaj rruge detare pritet të ulë tensionet në tregjet ndërkombëtare dhe të shmangë rritjen e mëtejshme të çmimeve të energjisë dhe produkteve bazë. Ekspertët paralajmëronin se vazhdimi i konfliktit mund të kishte pasoja serioze për ekonominë botërore, duke ndikuar veçanërisht vendet më të varfra që varen nga importet e energjisë dhe plehrave kimike.
Megjithatë, marrëveshja nuk konsiderohet ende një traktat paqeje. Shumë nga çështjet kryesore që shkaktuan përplasjen mbeten të pazgjidhura dhe janë shtyrë për negociata të ardhshme. Mes tyre janë programi bërthamor iranian, niveli i pasurimit të uraniumit dhe lehtësimi i sanksioneve ekonomike ndaj Teheranit.
Read more:Tensionet në Ngushticën e Hormuzit, Irani paralajmëron vendet e Gjirit: Do të keni pasoja të rënda
Konflikti nisi pas një serie sulmesh të koordinuara nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kundër objektivave iraniane. Uashingtoni dhe Tel Avivi besonin se operacioni do të dobësonte ndjeshëm strukturat drejtuese të Republikës Islamike dhe do të krijonte kushtet për ndryshime të mëdha politike në Iran. Megjithatë, zhvillimet në terren treguan një realitet tjetër.
Pavarësisht humbjeve të konsiderueshme dhe eliminimit të figurave të rëndësishme të regjimit, struktura shtetërore iraniane arriti të ruajë funksionimin e saj. Udhëheqja u zëvendësua me shpejtësi dhe institucionet kryesore të sigurisë vijuan aktivitetin, duke shmangur skenarin e kolapsit që parashikohej nga kundërshtarët e Teheranit.
Analistët ndërkombëtarë vlerësojnë se konflikti ka nxjerrë në pah kufijtë e fuqisë ushtarake amerikane dhe vështirësinë për të imponuar objektiva politike përmes forcës. Lufta ka konsumuar burime të konsiderueshme ushtarake, ka rritur pasigurinë në rajon dhe ka krijuar shqetësime mes aleatëve tradicionalë të SHBA-së në Gjirin Persik.
Monarkitë arabe të rajonit, të cilat për vite me radhë janë mbështetur te garancitë e sigurisë amerikane, po shqyrtojnë gjithnjë e më shumë mundësinë e diversifikimit të partneriteteve strategjike dhe forcimit të kanaleve të komunikimit me Iranin. Kjo prirje mund të ndikojë në arkitekturën e sigurisë në Lindjen e Mesme gjatë viteve të ardhshme.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm i marrëveshjes është pozicioni i Izraelit. Qeveria izraelite kishte mbështetur fort operacionin ushtarak dhe e konsideronte atë një mundësi historike për të dobësuar përfundimisht Republikën Islamike. Megjithatë, përfundimi i konfliktit përmes një memorandumi mirëkuptimi dhe jo një fitoreje të qartë ushtarake ka shkaktuar debate të forta politike në Izrael.
Ndërsa armët heshtin për momentin, negociatat që pritet të zhvillohen në muajt e ardhshëm do të përcaktojnë nëse marrëveshja aktuale do të shndërrohet në një zgjidhje afatgjatë apo vetëm në një pauzë të përkohshme në një nga konfliktet më të rrezikshme të dekadës së fundit.
