Në mes të një periudhe të re konflikti që ka përfshirë thellësisht vendin, Libani po përgatitet për bisedime thelbësore me Izraelin, një hap i rëndësishëm mes dy vendeve që historikisht nuk e njohin njëri-tjetrin. Megjithatë, pozicioni negociues i Bejrutit duket të jetë jashtëzakonisht i kufizuar, i ndikuar nga dinamikat komplekse të brendshme dhe ndikimi i jashtëm. Kjo analizë eksploron se si qeveria libaneze, e cila ka ndikim të kufizuar mbi grupin e fuqishëm Hezbollah, përballet me sfidën e gjetjes së një rruge drejt paqes së qëndrueshme.
Kjo situatë e vështirë kujton takimin e korrespondentit të BBC-së me Presidentin Joseph Aoun në Pallatin Baabda, në gushtin e kaluar. Aoun, një ish-komandant ushtarak, mori detyrën pas një lufte shkatërruese mes Izraelit dhe Hezbollahut, një milicie libaneze dhe parti politike e mbështetur nga Irani. Në atë kohë, Hezbollahu shihej si i dobësuar dhe i izoluar brenda vendit, duke bërë që Presidenti Aoun të betohej për çarmatimin e tij. Çështja e armëve të Hezbollahut ka ndarë prej kohësh Libanin, por Aoun shprehu optimizëm për zgjidhjen e saj, duke deklaruar: “Kam lindur optimist.”
Në momentin e takimit, në Liban ishte në fuqi një armëpushim i brishtë, i cili kishte vendosur fundin e luftës mes Izraelit dhe Hezbollahut në nëntor 2024. Megjithatë, Izraeli vazhdonte me sulme pothuajse të përditshme ndaj atyre që i përshkruante si individë dhe objektiva të lidhur me grupin. Në disa pjesë të vendit, konflikti nuk kishte pushuar kurrë, me zhurmën e dronëve izraelitë që dëgjohej herë pas here edhe nga Bejruti lindor. Presidenti Aoun theksoi se çarmatimi nuk mund të realizohej me forcë.
Për mbështetësit e Hezbollahut, ky grup shihet si mbrojtja e tyre e vetme kundër Izraelit, të cilin e konsiderojnë një armik që synon pushtimin e tokës libaneze. Në anën tjetër, kundërshtarët akuzojnë Hezbollahun, një grup mysliman shiit, se mbron interesat e patronit të tij iranian, duke tërhequr vendin në luftëra të padëshiruara dhe të panevojshme. Kur Ayatollah Ali Khamenei, lideri suprem iranian, u vra në një sulm gjatë ditës së parë të bombardimeve amerikano-izraelite në Teheran në shkurt, Hezbollahu reagoi duke lëshuar raketa drejt Izraelit. Grupi deklaroi se kjo ishte hakmarrje për vdekjen e Khameneit dhe bombardimet e vazhdueshme izraelite gjatë armëpushimit. Izraeli u përgjigj me sulme ajrore dhe një tjetër pushtim tokësor të Libanit jugor.
Me shpresën për të ndaluar gjakderdhjen, Presidenti Aoun propozoi negociata të drejtpërdrejta me Izraelin. Kjo ishte një nismë e rëndësishme për dy shtete që as nuk e njohin njëri-tjetrin. Izraeli fillimisht e injoroi ofertën deri javën e kaluar, pasi SHBA-ja arriti një armëpushim me Iranin dhe Izraeli kreu sulme ajrore masive që vranë mbi 300 persona në vetëm një ditë në Liban. Një takim mes ambasadorëve të të dy vendeve, që pritet të fokusohet në një armëpushim, është planifikuar të mbahet të martën në Uashington. Pyetja shtrohet: Me ndikim shumë të kufizuar mbi Hezbollahun, çfarë mund të bëjë qeveria libaneze dhe cilat janë shanset për të gjetur paqe afatgjatë?
Hezbollahu, që do të thotë Partia e Zotit në arabisht, u krijua në vitet 1980 gjatë pushtimit izraelit të Libanit, në kontekstin e Luftës Civile Libaneze. Që nga fillimi, grupi është financuar, trajnuar dhe armatosur nga Irani, dhe shkatërrimi i Izraelit mbetet një nga qëllimet e tij zyrtare. Marrëveshja e Taifit e vitit 1989, e cila i dha fund konfliktit në Liban, urdhëroi çarmatimin e të gjitha milicive dhe prezantoi një marrëveshje për ndarjen e pushtetit mes sekteve në një vend shumëkulturor dhe shumëbesimtar. Megjithatë, Hezbollahu, duke e cilësuar veten si një lëvizje rezistence që luftonte pushtimin izraelit, arriti të mbante armët e tij. Izraeli tërhoqi trupat e tij në vitin 2000 pas një pushtimi 18-vjeçar të Libanit jugor, por mosmarrëveshjet territoriale mbetën. Rezoluta 1701 e Kombeve të Bashkuara, që i dha fund luftës me Izraelin në vitin 2006 dhe kërkoi çarmatimin e Hezbollahut, nuk është zbatuar plotësisht.
Grupi është shpallur organizatë terroriste nga vende si Mbretëria e Bashkuar dhe SHBA. Por, në Liban, Hezbollahu është më shumë se thjesht një milici. Ai është një parti politike e përfaqësuar në parlament dhe në qeveri, si dhe një lëvizje sociale që ofron shërbime si shkolla dhe spitale në zonat ku shteti ka qenë i munguar. Ai konsiderohet grupi më i fuqishëm në vend. Që kur erdhi në pushtet, Presidenti Aoun ka mbrojtur një politikë që e quan “monopolin shtetëror mbi armët”. Si pjesë e marrëveshjes së armëpushimit në vitin 2024, Hezbollahu kishte rënë dakord të largonte luftëtarët dhe armët e tij nga Libani jugor, i cili për dekada kishte qenë efektivisht nën kontrollin e grupit. Hezbollahu gjithashtu ushtron ndikim mbi periferitë jugore të Bejrutit, të njohura si Dahieh, dhe Luginën lindore të Bekasë, ku ndodhet një pjesë e arsenalit të tij. Megjithatë, Naim Qassem, sekretari i përgjithshëm i grupit, ka refuzuar të diskutojë një çarmatim të plotë në nivel kombëtar.
Aoun, megjithatë, ka paralajmëruar se veprimet për të hequr armët e Hezbollahut pa pëlqimin e tyre mund të çojnë në dhunë. “Nuk mund ta lejojmë vendin të zbresë në një tjetër luftë civile,” tha ai gjatë takimit në gusht. Në mes të sulmeve të vazhdueshme izraelite dhe refuzimit të Hezbollahut për të negociuar, Aoun shprehu se nuk kishte pothuajse asgjë tjetër që mund të bënte. Libani, një vend i vogël me vetëm 4,000 milje katrore në Mesdheun lindor, ka një popullsi prej rreth 5.8 milionë banorësh dhe njeh zyrtarisht 18 sekte fetare. Dy të tretat e popullsisë së tij mendohet të jenë myslimanë – popullatat sunite dhe shiite janë relativisht të barabarta në madhësi – dhe një e treta janë të krishterë. Në dhjetor, një sondazh i Gallup sugjeroi se pothuajse katër nga pesë libanezë ishin në favor të lejes që vetëm ushtria e vendit të mbante armë, çka nënkupton çarmatosjen e fraksioneve si Hezbollahu. Përgjigjet e sondazhit, natyrisht, ndoqën ndarjet tradicionale. Kishte mbështetje dërrmuese mes të krishterëve, druzëve dhe sunitëve; ndërsa mbi dy të tretat e shiitëve libanezë nuk ishin dakord.
Michael Young, redaktor i lartë në qendrën e mendimit Carnegie Center në Bejrut, vuri në dukje se disa njerëz ishin “naivë të mendonin se ushtria”, e cila kronikisht ishte e pajisur dhe financuar dobët, nuk e kishte çarmatosur Hezbollahun “për shkak të mungesës së vullnetit”. Ai theksoi se “nuk mund të shkosh në komunitetin shiit dhe ta imponosh këtë me forcë. Do të dështosh, dhe kjo do të jetë një katastrofë. Ushtritë nuk janë krijuar për të hyrë në konfrontime ushtarake me popullsinë e tyre.” Young pyeti: “Çfarë do të thotë të çarmatosësh një grup si Hezbollahu? A ka ushtria kapacitetin të shkojë në çdo shtëpi shiite dhe ta çarmatosë? Jo, nuk e ka. A mund të shkojnë në zonat ku Hezbollahu ka raketa dhe armë të rënda dhe t’i çarmatosin ato zona? Nuk mund.” Kur u pyet për negociatat e pritshme me Izraelin, Young deklaroi, “Libani nuk ka asgjë për të ofruar” pasi nuk mund të realizojë çarmatimin e Hezbollahut. “Qeveria është pa asnjë kartë,” tha ai, “dhe kjo është një realitet që duhet ta pranojmë.”
Në një fjalim televiziv muajin e kaluar, Naim Qassem tha se Hezbollahu nuk iu kishte përgjigjur sulmeve të Izraelit gjatë armëpushimit “për të mos u akuzuar për pengesë ndaj diplomacisë”, por theksoi se Izraeli “nuk kishte respektuar asnjë pikë” të marrëveshjes. Trupat izraelite kishin mbetur gjithashtu në pesë pozicione në jug të zëna gjatë luftës, në një shkelje tjetër të marrëveshjes, masa që zyrtarët izraelitë thanë se ishin të nevojshme për të mbrojtur komunitetet veriore të vendit. “Durimi ynë ka kufi,” tha Qassem, dhe Hezbollahu “nuk do të diskutojë… armët e tij me askënd.” Pra, a mund të çarmatoset ndonjëherë? Rezistenca e armatosur është thelbësore në arsyen e ekzistencës së Hezbollahut – flamuri i tij paraqet një dorë që mban një pushkë sulmi. Grupi është pjesë e asaj që Irani e quan “Boshti i Rezistencës”, një aleancë e fraksioneve të armatosura që përfshijnë Hamasin në Gaza dhe Bregun Perëndimor, si dhe Houthi-t në Jemen. Këto grupe janë dëmtuar rëndë nga Izraeli dhe SHBA-ja në konfliktet që pasuan sulmet e udhëhequra nga Hamasi ndaj Izraelit më 7 tetor 2023, por nuk janë mundur plotësisht. Nicholas Blanford, autori i librit “Warriors of God: Inside Hezbollah’s Thirty-Year Struggle Against Israel”, sugjeroi se, duke pasur parasysh rolin e Iranit, çdo vendim rreth rrugës së grupit ka të ngjarë të merret jo në Bejrut, por në Teheran.
Vitin e kaluar, u raportua nga Libani jugor se komunitetet jetonin nën frikën e sulmeve të vazhdueshme izraelite, dhe disa dukeshin të vinin në dyshim strategjinë e Hezbollahut. Në këtë konflikt, grupi ka demonstruar, duke sulmuar Izraelin dhe duke luftuar forcat pushtuese, se arriti të rindërtonte disa nga aftësitë e tij ushtarake, të dëmtuara në luftën e mëparshme – siç kishte paralajmëruar Izraeli – duke ringjallur një pjesë të bazës së tij. Një diplomat perëndimor theksoi se rimëkëmbja u drejtua nga zyrtarë të Trupave të Gardës Revolucionare Islamike të Iranit, të cilët u dërguan në Liban pas luftës së vitit 2024. Në mes të pushtimit aktual të Libanit, zyrtarët izraelitë thonë se synojnë të krijojnë një të ashtuquajtur zonë tampon sigurie në Libanin jugor, përgjatë kufirit me Izraelin verior, gjë që ka ngritur shqetësime brenda Libanit se pjesë të vendit do të mbeten të pushtuara edhe pas konfliktit. Kjo nënkupton se mijëra njerëz të zhvendosur nga shtëpitë e tyre në jug mund të mos jenë kurrë në gjendje të kthehen. Kjo ka të ngjarë të forcojë narrativën e Hezbollahut se armët e tyre janë të nevojshme në një shtet që nuk është në gjendje të mbrojë territorin e tij.
Blanford argumenton se kjo është një arsye tjetër pse Hezbollahu ka pak gjasa të çarmatoset. “Hezbollahu është gjithçka për atë që e quan ‘prioritetin e rezistencës’ së tij. Të gjithë elementët e tjerë të partisë… janë aty për ta mbrojtur dhe mbështetur. Ky është zemra e tij rrahëse. Nëse hiqni komponentin ushtarak, organizata bëhet diçka tjetër krejtësisht,” tha ai. Mbi 1.2 milionë njerëz janë zhvendosur në Liban që nga fillimi i konfliktit, shumica prej tyre nga komunitetet shiite. Kjo ka përkeqësuar tensionet sektare. Me sulmet ajrore izraelite që synojnë persona të lidhur me grupin jashtë zonave ku Hezbollahu është i fortë, banorët janë dyshues ndaj të ardhurve të rinj. Përleshje kanë shpërthyer në disa zona. Kim Ghattas, një gazetare dhe ish-korrespondente e BBC-së e cila shkroi librin “Black Wave”, theksoi se Hezbollahu ishte një pjesë thelbësore e jetës së shumë njerëzve në komunitetin shiit. “Myslimanët shiitë historikisht kanë qenë të shtypurit e Libanit,” tha ajo. “Për shumë, kjo është një çështje besimi dhe ideologjie, dhe ndjenja e frikës e cenueshmërisë. Nëse do t’i dorëzonin armët, çfarë do t’u ndodhte atyre? A do të ishin përsëri të shtypur apo të përjashtuar? Është shumë e vështirë të debatosh me këto frika të thella.”
Javën e kaluar, Izraeli nisi një valë sulmesh ajrore që sollën tmerr dhe shkatërrim në Liban. Disa po e quajnë “E Mërkura e Zezë”. Në Bejrut, bombardimet intensive, të cilat erdhën në mes të ditës pa paralajmërim, goditën disa zona të ngarkuara dhe dendur të populluara që nuk ishin sulmuar kurrë më parë, dhe ku njerëzit ndiheshin të sigurt. Edhe për njerëzit që janë mësuar me dhunën, ajo ditë u ndje ndryshe. Që nga fillimi i luftës gjashtë javë më parë, më shumë se 2,000 persona janë vrarë në Liban, sipas Ministrisë së Shëndetësisë së Libanit, pa dalluar luftëtarët nga civilët. Shumë libanezë ndihen të ngecur në një gjendje krize të përhershme. Në lagjen Ain Mreisseh pranë Kordos së Bejrutit, një burrë i quajtur Mohammed Hamoud vështroi i çuditur një ndërtesë banimi që ishte shembur pjesërisht. “Nuk pushon dot. Gjithë jetën time kam pasur ndjenjën se jemi në një luftë të vazhdueshme,” tha ai. “Shpresojmë që do të jetë e fundit, dhe gjërat do të përmirësohen.” Kjo situatë e tensionuar thekson rëndësinë e diplomacisë, por edhe vështirësinë e arritjes së një zgjidhjeje të qëndrueshme në një rajon kaq të ndërlikuar gjeopolitikisht.
Burimi: www.bbc.com
