Bosnja dhe Hercegovina dhe Republika e Kroacisë nënshkruan të martën në Dubrovnik një marrëveshje ndërshtetërore për ndërtimin e gazsjellësit “Ndërlidhja Jugore”, një projekt që synon të lidhë dy vendet dhe t’i mundësojë Bosnjës dhe Hercegovinës qasje në burime të reja furnizimi me gaz të lëngshëm përmes terminalit në ishullin Kërk, raportoi HRT.
Marrëveshja u nënshkrua më 28 prill nga kryetarja e Këshillit të Ministrave të Bosnjës dhe Hercegovinës, Borjana Krishto, dhe kryeministri kroat Andrej Pllenkoviq, në kuadër të forumit të Iniciativës së Tre Deteve, një platformë që mbledh vendet ndërmjet Detit Baltik, Adriatik dhe Detit të Zi.
Iniciativa mbështetet nga Shtetet e Bashkuara me qëllim forcimin e lidhshmërisë energjetike, të transportit dhe atë digjitale në atë rajon. Delegacionin amerikan në Dubrovnik e kryeson sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright.
Projekti i Ndërlidhjes Jugore të gazit parasheh ndërtimin e një gazsjellësi nga Zagvozdi (Split) në Kroaci, përmes Posushjes në Hercegovinë, deri në Travnik në Bosnjën qendrore, me një degëzim drejt Mostarit.
Me këtë dokument të nënshkruar, Bosnja dhe Hercegovina dhe Kroacia rregullojnë çështje si lidhja e gazsjellësit në kufi, por edhe të drejtat dhe detyrimet si gjatë ndërtimit ashtu edhe në rast se njëra palë tërhiqet nga marrëveshja.
Kroacia pritet të ndërtojë një pjesë të trasesë me gjatësi rreth 60 kilometra, ndërsa Bosnja dhe Hercegovina do të ndërtojë rreth 120 kilometra tubacion.
Vlera e vlerësuar e projektit është rreth 1 miliard euro. Gazsjellësi do të integrohej në sistemin kroat, i cili është i lidhur me terminalin e gazit të lëngshëm natyror (LNG) në ishullin Kërk, një infrastrukturë kyç për diversifikimin e furnizimit me gaz, e ndërtuar me mbështetjen e Bashkimit Evropian.
Marrëveshja ndërmjet Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Kroacisë u harmonizua më tej më 27 prill, ndërsa disa orë para nënshkrimit në Dubrovnik u miratua nga Këshilli i Ministrave të Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Presidenca e Bosnjës dhe Hercegovinës.
Pas nënshkrimit, dokumenti duhet të ratifikohet në Kuvendin e Bosnjës dhe Hercegovinës dhe në Saborin kroat.
Projekti zhvillohet në kuadër të një qëllimi më të gjerë për të zvogëluar varësinë e plotë të Bosnjës dhe Hercegovinës nga gazi rus, i cili furnizohet në vend përmes Serbisë nëpërmjet Rrjedhës Turke.
Bosnja dhe Hercegovina blen gaz rus që nga viti 1979, kur u ndërtua gazsjellësi i vetëm ekzistues nga Beogradi në Sarajevë.
Edhe pse fillimisht ishte planifikuar që projekti në Bosnjë dhe Hercegovinë të udhëhiqej nga kompania publike BH-Gas, në pronësi të Qeverisë së entitetit të Federatës të Bosnjës dhe Hercegovinës, në zbatim është përfshirë me një ligj të veçantë kompania private amerikane AAFS Infrastructure and Energy, e themeluar në fund të vitit të kaluar.
Sipas të dhënave të qasshme, drejtor i AAFS Infrastructure and Energy është Jesse Binnall, ish-anëtar i ekipit ligjor të presidentit amerikan Donald Trump, ndërsa zëvendëspresident është Joseph Flynn, vëllai i ish-këshilltarit amerikan për siguri kombëtare, Michael Flynn.
Kompania amerikane pritet të marrë përsipër financimin, hartimin e projektit kryesor dhe sigurimin e lejeve, si dhe të jetë operator i gazsjellësit, ndërsa BH-Gas është i detyruar me ligj të dorëzojë dokumentacionin ekzistues.
Me ligj, projekti është shpallur strategjik dhe me interes publik, duke i detyruar njësitë e vetëqeverisjes lokale të vënë në dispozicion tokën e tyre pa kompensim.
Ambasada amerikane në Sarajevë e ka mbështetur publikisht projektin dhe ka marrë pjesë në lidhjen e zyrtarëve vendas me përfaqësuesit e kompanisë amerikane.
Bashkimi Evropian më herët ka paralajmëruar se korniza ligjore, me të cilën një kompani private amerikane vendoset si investitori kryesor, mund të ndikojë në rrugën evropiane të Bosnjës dhe Hercegovinës, si dhe në qasjen në rreth 1 miliard euro të destinuara për projekte infrastrukturore në kuadër të Planit të Rritjes së BE-së për Ballkanin Perëndimor.
Bosnja dhe Hercegovina aktualisht nuk ka prodhim të vetin të gazit dhe varet plotësisht nga importi nga Rusia, me një volum vjetor prej rreth 225 milionë metra kub, sipas të dhënave të agjencisë shtetërore të statistikave.
Pagesat ndaj Gazprom-it vlerësohen në rreth 75 milionë euro në vit. Për ta bërë gazsjellësin ekonomikisht të qëndrueshëm, planifikohet edhe ndërtimi i tre termocentraleve me gaz.
Bashkimi Evropian planifikon të heqë dorë gradualisht nga importet e gazit rus deri në vitin 2028, si dhe të eliminojë gradualisht përdorimin e lëndëve djegëse fosile dhe të rrisë prodhimin e energjisë elektrike nga parqet e erës dhe centralet diellore, ndërsa gazi konsiderohet si një zgjidhje tranzitore.
Qymyri, nga i cili Bosnja dhe Hercegovina siguron rreth 80 për qind të energjisë elektrike, pritet të hiqet nga përdorimi deri në vitin 2050, për çka janë zotuar edhe vendet e Ballkanit Perëndimor që synojnë anëtarësimin në BE.
Rrjeti i gazit në Bosnjë dhe Hercegovinë është i gjatë rreth 240 kilometra dhe konsiderohet i pazhvilluar. Ai është i kufizuar kryesisht në kryeqytetin Sarajevë, ku gazi përdoret për ngrohje gjatë dimrit, së bashku me disa konsumatorë industrialë, ndërsa vendet fqinje, Kroacia dhe Serbia, kanë nga rreth 2.500 kilometra gazsjellës secila./REL
