Christian Schmidt po largohet në një kohë kur është bërë barrë si për ata që e sollën, ashtu edhe për ata kundër të cilëve ka punuar për vite. Largimi i tij nuk i ngjan një fundi paqësor të mandatit.
Largimi i Christian Schmidt nga pozicioni i Përfaqësuesit të Lartë, duke gjykuar nga reagimet ndaj këtij vendimi, vështirë se mund të interpretohet si një ndryshim i thjeshtë i personelit në krye të administratës ndërkombëtare në Bosnjë-Hercegovinë. Për shkak të mënyrës se si u mor vendimi, kohës dhe momentit politik në Bosnjë-Hercegovinë, ekspertët besojnë se mund të thuhet se ky është një veprim shumë më i thellë politik. Kur Përfaqësuesi i Lartë tërhiqet menjëherë para se të paraqesë një raport në Këshillin e Sigurimit të OKB-së (12 maj), nuk është më një vendim privat i një diplomati, por një sinjal se balanca e pushtetit ka ndryshuar në sfond.
Një tutor pa pikëmbështetje
Shpjegimi zyrtar mbetet i mbështjellë në formulime rreth arsyeve personale dhe procedurës për zgjedhjen e pasardhësit të tij. Schmidt informoi Këshillin e Zbatimit të Paqes (PIC) se po largohet nga ky pozicion dhe se ata duhet të fillojnë urgjentisht procedurën për zgjedhjen e pasardhësit të tij.
Megjithatë, një version i tillë i ngjarjeve tingëllon shumë i pastër për realitetin politik të Bosnjë-Hercegovinës (B-H), veçanërisht pas viteve të luftës së hapur midis Schmidt dhe autoriteteve të Republika Srpska(RS). Mandati i tij, besojnë analistët, nuk u shënua nga stabilizimi, por nga përplasjet e vazhdueshme, imponimet, sfidat dhe mosbesimi në rritje midis OHR-së dhe institucioneve vendase.
Read more:Christian Schmidt jep dorëheqjen nga posti i Përfaqësuesit të Lartë në BeH
“Në Republikën Srpska, Schmidt nuk është pranuar kurrë si një përfaqësues i lartë legjitim. Që nga emërimi i tij, ai është parë si një tutor politik pa një pikëmbështetje të qartë ndërkombëtare, një njeri që përpiqet të sundojë me dekrete pa pëlqimin e atyre mbi të cilët dëshiron t’i zbatojë ato vendime. Kjo marrëdhënie ka çuar në një konflikt shumëvjeçar që nuk ishte vetëm çështje interpretimi ligjor, por një luftë se kush ka të drejtë të rregullojë jetën politike në B-H”, thotë gazetari i “Oslobodjenje”, Goran Dakiq.
Prandaj, Banja Luka e mirëpriti largimin e Schmidt pothuajse si një konfirmim të këmbënguljes së saj politike. Milorad Dodik tha se Schmidt po largohet “ashtu siç erdhi – pa legjitimitet, pa një vendim nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së dhe pa të drejtën ndërkombëtare në anën e tij”.
Influenca amerikane
“Ai u përpoq të bënte shumë të këqija, por në fund, me veprimet e tij ai konfirmoi vetëm një fakt – Republika Srpska është e pathyeshme”, tha presidenti i SNSD-së, i cili u dënua dhe u shkarkua nga posti i presidentit të RS, pikërisht për shkak të ndryshimeve në Kodin Penal të Bosnjë-Hercegovinës të imponuara nga Kristijan Schmidt.
Qëndrimi i politikës amerikane ndaj Bosnjë-Hercegovinës pas ndryshimit të prioriteteve në Uashington tani po merr konturet e tij përfundimtare në terren, megjithëse ato ishin të dukshme së pari pas heqjes së sanksioneve ndaj udhëheqjes së RS, dhe më pas hyrjes së amerikanëve në gazifikimin e Bosnjës dhe Hercegovinës.
Kjo është në kundërshtim me atë që Bashkimi Evropian ka ndërtuar në sistemin ligjor, pikërisht përmes OHR-së. Një nga këto çështje është prona shtetërore, e cila pas projektit të Ndërlidhjes Jugore de facto kalon në duart e entiteteve.
“Përfaqësuesi i Lartë në B-H, i cili ishte vazhdimisht nën sulm nga Rusia, tani është rrëzuar nga SHBA-ja. Bashkimi Evropian ishte i dobët në qasjen e tij dhe pa një fokus të qartë, por tani duhet të mblidhet dhe të veprojë më seriozisht. Pas 30 vitesh, OHR e ka tejkaluar qëllimin e tij. Nevojitet një iniciativë e re”, shkroi ish-Përfaqësuesi i Lartë në B-H, Carl Bildt, në rrjetin X, duke komentuar dorëheqjen e Schmidt.
Nëse mesazhi i Bildt vihet në kontekstin e Schmidt që po bëhet pengesë për prioritetet e reja amerikane në B-H, mund të konkludohet se një rirregullim i ri i qasjes ndërkombëtare ndaj B-H është duke u zhvilluar.
“Ndoshta ky është një pranim se po kërkohet një pasardhës më i menaxhueshëm dhe një operativ më i fortë, në vend të një autoriteti më të fortë”, beson Dakiç.
Në të gjithë këtë histori, sektori i energjisë, përkatësisht rrugët e gazit dhe lufta për kontrollin e rrjedhave të ardhshme të infrastrukturës në B-H, zë një vend të veçantë. Ngjarjet e mëparshme treguan se angazhimi amerikan nuk ndalet te mesazhet politike, por përkundrazi shkon thellë në investime dhe plane gjeostrategjike që lidhen me ndërlidhjet dhe tregun e energjisë.
Fundi i një faze qeverisjeje
Mbivendosja këtu është shumë e dukshme për të qenë rastësi. Schmidt njofton largimin e tij pikërisht kur po flitet gjithnjë e më shumë për marrëdhënie të reja midis SNSD-së dhe administratës amerikane.
Read more:Kurti në “Future Industry Minds 2026”: Kosova ka potencial të madh për teknologji dhe industri
Ai po largohet në një kohë kur historia e sanksioneve, mosmarrëveshjeve dhe bllokadave institucionale ka filluar të marrë një sfond të ri, në të cilin ideologjia ia lë vendin tregtisë së interesave. Ai po largohet gjithashtu pak para raportit të Këshillit të Sigurimit të OKB-së (KS i OKB), në të cilin është planifikuar ta mbyllë edhe një herë publikisht rrëfimin për situatën në vend nga ai pozicion, siç e ka imponuar për vite me radhë.
Në raport, të cilin nuk dihet nëse do ta paraqesë në seancën e KS të OKB-së, Schmidt përmend si probleme kryesore entitetin e tretë, forcimin e secesionizmit dhe, më interesante në kontekstin e kësaj historie, çështjen e pronës shtetërore.
“Unë mbetem i bindur se krijimi i kushteve për përdorimin e pronës shtetërore për projekte zhvillimi me interes publik është urgjent. Një situatë në të cilën projektet e investimeve që lidhen me pronën shtetërore janë ligjërisht të pamundura ose kërkojnë organe publike të gatshme të injorojnë ligjin nuk është e qëndrueshme”, thuhej në raport, ndër të tjera.
Read more:Schmidt jep dorëheqje nga posti i përfaqësuesit të lartë në Bosnje dhe Hercegovinë
Për Sarajevën, kjo situatë paraqet një problem shtesë. Për vite me radhë, Schmidt është paraqitur si një figurë që, pavarësisht të gjitha polemikave, ende ruan një minimum disipline ndërkombëtare në një vend ku aktorët vendas po punojnë gjithnjë e më shumë kundër njëri-tjetrit, dhe jo brenda kornizës së rregullave të përbashkëta.
Nëse tani tregohet se edhe një figurë e tillë nuk është e pazëvendësueshme dhe se ai mund të hiqet në momentin që bëhet barrë për qendrat më të mëdha të pushtetit, atëherë kjo ekspozon dobësinë e një sistemi të tillë të tërë.
Shumë veta ende besojnë se ky nuk është fundi i një mandati, por një fazë e qeverisjes së jashtme të Bosnjë-Hercegovinës. Një njeri që veproi për vite me radhë si një autoritet mbi politikën e brendshme, në fund të fundit po largohet pa pushtet politik, sepse hapi tjetër në riorganizimin e marrëdhënieve kërkon një lojtar tjetër. /DW
