Përmes një Plani Kombëtar Veprimi, qeveria synon të krijojë për herë të parë një databazë kombëtare elektronike me 323 profesione, duke lehtësuar në këtë mënyrë njohjen e kualifikimeve, për të hequr barrierat administrative dhe rritur transparencën për profesionistët.
Dokumenti, i përgatitur nga Ministria e Arsimit, synon të krijojë për herë të parë një program të unifikuar për identifikimin, monitorimin dhe publikimin e të gjitha profesioneve dhe profesionistëve të rregulluar në vend.
Për secilin profesion do të përcaktohen aktivitetet që mund të ushtrohen, baza ligjore dhe arsyet pse rregullimi i tij konsiderohet i nevojshëm dhe proporcional.
Plani synon të zgjidhë problematikat aktuale të sistemit, si mungesa e një baze të unifikuar të profesioneve, procedurat e ndryshme për njohjen e kualifikimeve dhe mungesa e koordinimit ndërinstitucional. Në të njëjtën kohë, ai parashikon krijimin e një pike të vetme elektronike informacioni për qytetarët, profesionistët dhe institucionet.
Dokumenti i hedhur për konsultim specifikon se ministria e Arsimit do të marrë rolin e Koordinatorit Kombëtar, duke u ngarkuar me monitorimin, përditësimin dhe raportimin e bazës kombëtare të profesioneve të rregulluara, ndërsa institucionet përgjegjëse, dhomat dhe urdhrat profesionalë do të zbatojnë masat sipas fushës së tyre.
Sipas të dhënave të projektvendimit, në Shqipëri janë mbi 100 mijë profesionistë që ushtrojnë profesione të rregulluara, ose rreth 8-9% e të punësuarve. Arsimi dhe shëndetësia mbeten sektorët me numrin më të lartë të profesionistëve, me mbi 36 mijë mësues, rreth 23.800 infermierë dhe mbi 9.100 mjekë.
Objektivi është që deri në fund të vitit 2027 të përfundojë përafrimi i kuadrit ligjor me legjislacionin e BE-së.
-Në BE, sektori i shëndetit dhe asistencës sociale numëron rreth 22.2 milionë të punësuar, duke zënë vendin e dytë pas prodhimit dhe tregtisë.
-Për profesionet e rregulluara, profesionistët e identifikuar sipas regjistrave të autoriteteve rregullatorë ne shqiperi arrijnë në mbi 100,000 persona në profesionet kryesore, që korrespondon me rreth 8–9% të punësimit total.
Sektorët me numrin më të lartë të profesionistëve të rregulluar janë arsimi dhe shëndetësia. Në sektorin e arsimit, mësuesit parauniversitarë numërojnë rreth 36,321 persona, që përbëjnë afërsisht 3.6% të punësimit total. Në sektorin e shëndetësisë, infermierët përbëjnë grupin më të madh me rreth 23,800 persona ose 2.4% të punësimit total, ndërsa mjekët numërojnë rreth 9,105 persona, që përfaqësojnë rreth 0.9% të punësimit total. Numri i infermierëve ka pësuar luhatje për shkak të emigracionit, duke krijuar boshllëqe në sistemin shëndetësor publik.
Në sektorin e drejtësisë, avokatët arrijnë në rreth 5,000 persona të regjistruar, numër që është rritur ndjeshëm pas hapjes së programeve të studimit në fushën e drejtësisë në institucionet publike dhe jopublike të arsimit të lartë. Gjithashtu, psikologët kanë shënuar rritje të dukshme pas vitit 2015, të nxitur nga kërkesa sociale dhe nga hapja e programeve të reja universitare.
Profesionistët janë të përqendruar kryesisht në Tiranë dhe qytetet e mëdha, ndërkohë zonat rurale shënojnë mungesë të dukshme profesionistësh, sidomos në shëndetësi dhe arsim. Në aspektin gjinor, gratë dominojnë në infermieri dhe mësuesi, ku përbëjnë mbi 70% të të punësuarve, ndërsa pjesëmarrja e tyre mbetet nën 40% në sektorë si drejtësia dhe inxhinieria.
-Cakton Ministrinë e Arsimit në cilësinë e Koordinatorit Kombëtar, të ngarkuar me ndjekjen, monitorimin, raportimin dhe përditësimin e bazës kombëtare të të dhënave.
– Ngarkon institucionet zbatuese (11 autoritete rregullatore qendrore, autoritetet rregullatore të specializuara, dhomat profesionale dhe urdhrat profesionalë) për ndjekjen dhe zbatimin e vendimit, secili sipas fushës së përgjegjësisë.
-Projektakti adreson disa problematika ekzistuese në sistemin kombëtar të rregullimit të profesioneve. Aktualisht, kuadri sektorial paraqitet i fragmentuar ndërmjet institucioneve dhe autoriteteve rregullatore, me mungesë të një baze të unifikuar kombëtare të profesioneve të rregulluara, mungesë standardizimi të procedurave të njohjes së kualifikimeve profesionale, si dhe mungesë të mekanizmave të konsoliduar për vlerësimin e proporcionalitetit të kufizimeve që aplikohen për aksesin dhe ushtrimin e profesioneve. Gjithashtu, nuk ekziston një mekanizëm horizontal dhe i koordinuar për raportimin periodik ndaj Komisionit Evropian dhe për përditësimin sistematik të informacionit mbi profesionet e rregulluara.
Në këtë drejtim, Plani Kombëtar i Veprimit përfshin masa konkrete për inventarizimin dhe konsolidimin e listës kombëtare të 323 profesioneve të rregulluara, të shpërndara në 11 autoritete rregullatore qendrore, si dhe për krijimin e bazës kombëtare elektronike të profesioneve të rregulluara.
Njëkohësisht, projektakti krijon bazën institucionale për koordinimin ndërinstitucional, duke përcaktuar Ministrinë e Arsimit në rolin e Koordinatorit Kombëtar për monitorimin, raportimin dhe përditësimin e bazës kombëtare të të dhënave të profesioneve të rregulluara. Gjithashtu, ai përcakton përgjegjësitë e institucioneve zbatuese, mekanizmat e monitorimit dhe rishikimit periodik të Planit Kombëtar të Veprimit.
Në vijim të sa më sipër, objektivat kryesore të projektakt janë:
-përafrimi i kuadrit ligjor dhe institucional kombëtar me acquis-in e BE-së në fushën e profesioneve të rregulluara dhe njohjes së kualifikimeve profesionale;
-garantimi i parimeve të mosdiskriminimit, transparencës dhe proporcionalitetit në rregullimin e aksesit dhe ushtrimit të profesioneve të rregulluara;
-identifikimi sistematik dhe konsolidimi i listës kombëtare të 323 profesioneve të rregulluara, të shtrira në 11 autoritete rregullatore qendrore, si bazë e qëndrueshme për monitorimin dhe raportimin pranë Komisionit Evropian;
-vendosja e procedurave të standardizuara për njohjen e kualifikimeve të huaja, për ofrimin e përkohshëm dhe rastësor të shërbimeve, si dhe për kontrollin paraprak në rastet e justifikuara nga interesi publik;
-krijimi dhe konsolidimi i bazës kombëtare elektronike të profesioneve të rregulluara, si pikë e vetme informacioni për qytetarët, profesionistët dhe institucionet;
-përcaktimi i përgjegjësive institucionale, afateve, treguesve të performancës dhe mekanizmave të monitorimit, raportimit e rishikimit periodik.
Projektakti synon të adresojë këto problematika përmes krijimit të një kuadri të standardizuar për identifikimin e profesioneve të rregulluara, përcaktimin e aktiviteteve të rezervuara, analizimin e bazës ligjore të rregullimit të tyre, si dhe kryerjen e testit të proporcionalitetit në përputhje me Direktivën (BE) 2018/958. Në këtë drejtim, Plani Kombëtar i Veprimit përfshin masa konkrete për inventarizimin dhe konsolidimin e listës kombëtare të 323 profesioneve të rregulluara, të shpërndara në 11 autoritete rregullatore qendrore, si dhe për krijimin e bazës kombëtare elektronike të profesioneve të rregulluara.
Njëkohësisht, projektakti krijon bazën institucionale për koordinimin ndërinstitucional, duke përcaktuar Ministrinë e Arsimit në rolin e Koordinatorit Kombëtar për monitorimin, raportimin dhe përditësimin e bazës kombëtare të të dhënave të profesioneve të rregulluara. Gjithashtu, ai përcakton përgjegjësitë e institucioneve zbatuese, mekanizmat e monitorimit dhe rishikimit periodik të Planit Kombëtar të Veprimit.
Projektakti sjell një sërë përparësish në planin ligjor, institucional dhe administrativ. Në radhë të parë, ai mundëson përafrimin e kuadrit kombëtar me acquis-in e Bashkimit Evropian në fushën e njohjes së kualifikimeve profesionale dhe funksionimit të tregut të brendshëm. Gjithashtu, ai garanton respektimin e parimeve të transparencës, proporcionalitetit dhe mosdiskriminimit në rregullimin e profesioneve të rregulluara, duke kontribuar në rritjen e sigurisë juridike dhe parashikueshmërisë për profesionistët vendas dhe të huaj.
