Shqipëria rezulton dukshëm më mirë se pjesa më e madhe e Ballkanit Perëndimor për peshën e të rinjve që kanë përfunduar arsimin e lartë.
Sipas Censit 2023, 43.2% e popullsisë 25-34 vjeç kishte një kualifikim terciar, nivel shumë pranë mesatares së Bashkimit Europian, e cila arriti në 44.8% në vitin 2025, sipas të dhënave të tjera të Eurostat. Diferenca mes tyre është vetëm 1.6 pikë përqindjeje.
Në letër, ky është një prej atyre treguesve ku Shqipëria duket pothuajse europiane. Problemi nis kur diploma krahasohet, si me nivelin e të ardhurave për frymë, ashtu dhe me mundësitë ekonomike që ofron vendi. Të rinjtë shqiptarë po afrohen me BE-në për nivelin e shkollimit, por hendeku në të ardhura mbetet shumë i madh.
Për pasojë, një pjesë e kapitalit njerëzor të krijuar këtu përfundon duke u përdorur nga tregje pune më të pasura jashtë vendit. Shqipëria p.sh., ka një nivel arsimimi shumë më të lartë se Italia, me këtë të fundit që ka vetëm 31.1% të popullsisë midis 25-34 vjeç me arsim të lartë, e treta nga fundi në Europë, duke lënë pas vetëm Bosnjën dhe Rumaninë.
Edhe në krahasim me Greqinë (42.8%), të dy shtetet që kanë thithur pjesën më të madhe të emigrantëve pas ’90, Shqipëria kryeson lehtë. Shqipëria ia kalon madje dhe Gjermanisë, me këtë të fundit që e ka treguesin 40.9%.
Ironia është se Shqipëria po arrin të prodhojë një përqindje relativisht të lartë të diplomuarish, por e ka shumë më të vështirë t’i mbajë ata, teksa emigrimi i trurit po bëhet një nga pengesat kryesore të zhvillimit të vendit. Edhe Komisioni Europian e ka evidentuar të njëjtin problem.
Në Raportin për Shqipërinë 2025, emigrimi i punonjësve të kualifikuar përmendet si faktor që po rëndon mungesën e fuqisë punëtore në sektorë të rëndësishëm dhe po kontribuon në “brain drain”, ose largimin e kapitalit njerëzor.
Shqipëria mbi shumicën e rajonit
Të dhënat më të fundit të disponueshme për Ballkanin Perëndimor, sipas Eurostat, tregojnë se në Serbi, në vitin 2025, 39.1% e popullsisë së kësaj grupmoshe kishte përfunduar studimet terciare. Në Maqedoninë e Veriut niveli ishte 38.8%, ndërsa në Bosnjë dhe Hercegovinë vetëm 28%. Për Malin e Zi, seria e Eurostat nuk ka të dhëna të reja pas vitit 2020, kur treguesi ishte 38.4%.
Krahasimi duhet lexuar me një rezervë metodologjike. Të dhënat shqiptare vijnë nga Censi 2023, ndërsa treguesi i Eurostat, për vendet e tjera mbështetet te Anketa e Forcave të Punës. Vetë Eurostat e përkufizon atë si pjesën e 25-34-vjeçarëve që kanë përfunduar nivelet 5-8 të klasifikimit ndërkombëtar ISCED.
Baza europiane përfshin vendet e BE-së, Serbinë, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe disa shtete të tjera, por jo Shqipërinë. Megjithatë, edhe vetë INSTAT në raportin e censit thekson se nga popullsia e moshës 25-34 vjeç, 43.2% ka përfunduar arsimin e lartë. Kjo përqindje është shumë pranë nivelit 43.1% të regjistruar në 2023 për të njëjtën grupmoshë në BE dhe vetëm 1.8 pikë përqindjeje nën objektivin prej 45% të Bashkimit Europian për 2030.
BE pothuajse e ka arritur objektivin e vitit 2030
Në Bashkimin Europian, sipas Eurostat, pesha e 25-34-vjeçarëve me arsim terciar ka avancuar ndjeshëm gjatë dy dekadave të fundit. Në vitin 2005, vetëm 27.2% e kësaj grupmoshe kishte përfunduar studime të larta. Në 2025 niveli arriti 44.8%, ose 17.6 pikë përqindjeje më shumë.
Read more:Britania dhe Finlanda: Media e lirë, kusht për qeverisje të mirë në Kosovë
BE ka vendosur si objektiv që deri në vitin 2030 të paktën 45% e popullsisë 25-34 vjeç të ketë një kualifikim të tillë. Me rezultatin e vitit të kaluar, ky prag praktikisht është vetëm 0.2 pikë larg.
Diferencat gjinore janë të konsiderueshme. Në vitin 2025, 50.5% e grave të kësaj moshe kishin përfunduar arsimin terciar, përkundrejt 39.3% të burrave. Hendeku arrin kështu në më shumë se 11 pikë përqindjeje.
Vendbanimi krijon një ndarje po aq të fortë. Në qytetet e BE-së, 55% e 25-34-vjeçarëve kishin një kualifikim të lartë, ndërsa në qyteza dhe periferi pjesa zbriste në 38.4%. Në zonat rurale treguesi ishte vetëm 32.9%.
Read more:Rama batuta me kryeministrin estonez: Ejani në Shqipëri edhe në dimër, aty s’ka simpati për Putinin
Eurostat vëren se nga viti 2005 deri më 2025 të gjitha vendet e BE-së shënuan përmirësim. Malta pati ndryshimin më të madh, me 29.9 pikë përqindjeje, e ndjekur nga Luksemburgu me 28 dhe Irlanda me 25.9. Në skajin tjetër, Finlanda shënoi vetëm 0.7 pikë më shumë, ndërsa Romania dhe Estonia përparuan përkatësisht me 9.5 dhe 11.2 pikë.
Në vitin 2025, Irlanda dhe Luksemburgu ishin pranë nivelit 66%, ndërsa Rumania mbeti poshtë 25%, duke treguar se edhe brenda BE-së hendeku në arsimimin e brezit të ri vazhdon të jetë i madh./Monitor
