Ngushtimi i arterieve karotide shpesh nuk jep shenja për vite të tëra. Por kur shfaqen mpirje në njërën anë të trupit, vështirësi në të folur ose humbje e përkohshme e shikimit, kontrolli te mjeku nuk duhet shtyrë
Sëmundja e arterieve karotide mund të përparojë në heshtje për vite të tëra, ndërsa shenjat e para ndonjëherë shfaqen si sulm kalimtar ishemik ose goditje në tru. CRP-ja mund të ndihmojë në vlerësimin e rrezikut inflamator, por nuk mjafton për të vërtetuar bllokimin e arterieve.
A mund të tregojë CRP-ja se arteriet karotide janë të ngushtuara? Kur duhet të drejtoheni te kirurgu vaskular
Sëmundja e arterieve karotide është një gjendje serioze e enëve të gjakut, e cila shfaqet kur arteriet që furnizojnë trurin me gjak ngushtohen për shkak të grumbullimit të pllakave aterosklerotike. Këto arterie kanë rol jetik, sepse dërgojnë në tru gjak të pasur me oksigjen.
Read more:Plumbi i snajperit izraelit godet nusen palestineze në Gaza, disa ditë para dasmës së saj
Pllaka përbëhet nga kolesteroli, yndyrat, kalciumi dhe substanca të tjera që qarkullojnë në gjak. Me kalimin e kohës, ajo mund ta ngushtojë pjesërisht ose ndjeshëm enën e gjakut, duke rritur rrezikun për goditje në tru. Mayo Clinic thekson se sëmundja e arterieve karotide shpesh zhvillohet ngadalë dhe shenja e parë mund të jetë pikërisht një sulm kalimtar ishemik ose goditje në tru.
Pse kjo sëmundje është veçanërisht e rrezikshme
Një nga karakteristikat kryesore të kësaj sëmundjeje është ecuria e saj e heshtur. Ajo mund të përparojë për vite pa dhënë simptoma të qarta, derisa të ndodhë një komplikim serioz. Pikërisht për këtë arsye, kontrolli i rregullt te personat me faktorë rreziku ka rëndësi të madhe.
Ngushtimi i arterieve karotide lidhet drejtpërdrejt me rrezikun për goditje në tru. Kur rrjedhja e gjakut drejt trurit zvogëlohet ose ndërpritet, qelizat nervore fillojnë të dëmtohen. Rreziku është më i madh te personat me tension të lartë, diabet, kolesterol të rritur, mbipeshë, mungesë aktiviteti fizik dhe te duhanpirësit. Mayo Clinic Health System i rendit këta faktorë si ndër më të rëndësishmit për sëmundjen e arterieve karotide.
Read more:Përleshje me mjete të forta në Prishtinë, tre persona në ndalim
Çfarë tregon CRP-ja dhe çfarë nuk tregon
CRP-ja, ose proteina C reaktive, është një tregues i inflamacionit në organizëm. Vlerat e rritura të saj mund të lidhen me inflamacionin kronik dhe me rrezikun kardiovaskular, përfshirë aterosklerozën. Studimet e viteve të fundit kanë treguar se shënuesit inflamatorë mund të lidhen me barrën e pllakave dhe karakteristikat më të paqëndrueshme të tyre në arteriet karotide.
Megjithatë, është shumë e rëndësishme të sqarohet se CRP-ja nuk tregon vetvetiu se arteriet karotide janë të bllokuara. Ajo mund të jetë sinjal për inflamacion ose rrezik më të lartë, por diagnoza e ngushtimit të karotideve bëhet me ekzaminime imazherike, sidomos me ultrazë të arterieve karotide. Në disa raste mund të nevojiten edhe angio CT, angio MRI ose ekzaminime të tjera sipas vlerësimit të mjekut, përcjell Telegrafi.
Roli i diagnostikimit të hershëm
Diagnostikimi zakonisht nis me anamnezë, kontroll fizik dhe dëgjim të arterieve karotide me stetoskop, ku mjeku mund të kërkojë zhurmë karakteristike të rrjedhjes së gjakut. Më pas, metoda më e përdorur dhe më praktike është ultrazëri Doppler i karotideve, i cili tregon shkallën e ngushtimit dhe rrjedhjen e gjakut. Mayo Clinic përmend se vlerësimi fillestar përfshin historinë mjekësore, ekzaminimin fizik dhe, sipas nevojës, teste për funksionin neurologjik dhe qarkullimin.
Udhëzimet evropiane të vitit 2023 për sëmundjet aterosklerotike të arterieve karotide dhe vertebrale theksojnë rëndësinë e vlerësimit të saktë të rrezikut, shkallës së ngushtimit dhe simptomave për të vendosur nëse pacienti trajtohet me barna, ndryshim të stilit të jetës ose ndërhyrje vaskulare.
Kur duhet të kërkohet ndihmë urgjente
Simptomat që lidhen me çrregullimin e qarkullimit të gjakut në tru shpesh shfaqen papritur dhe kërkojnë vlerësim të menjëhershëm mjekësor. Duhet të kërkohet ndihmë urgjente nëse shfaqet mpirje ose dobësi e papritur në njërën anë të trupit, vështirësi në të folur, ngatërrim i fjalëve, moskuptim i të folurit, humbje e papritur e shikimit në njërin sy, shikim i turbullt, marramendje e fortë ose humbje e ekuilibrit.
Humbja e përkohshme e shikimit në njërin sy, e njohur si amaurosis fugax, është sinjal serioz paralajmërues. Po ashtu, sulmi kalimtar ishemik, që shpesh quhet “mini-goditje”, nuk duhet nënvlerësuar, edhe kur simptomat zgjasin pak minuta dhe kalojnë vetë. Sipas Mayo Clinic, sulmi kalimtar ishemik është mungesë e përkohshme e qarkullimit të gjakut në tru dhe mund të jetë shenja e parë e sëmundjes së arterieve karotide.
Në këto raste, nuk duhet pritur termin i zakonshëm te mjeku. Duhet kërkuar ndihmë urgjente, sepse koha është vendimtare.
Read more:Sa kohë mund të zgjatë zemra e transplantuar?
Kur duhet konsultuar kirurgu vaskular
Kirurgu vaskular duhet konsultuar kur ultrazëri tregon ngushtim të rëndësishëm të arterieve karotide, kur pacienti ka pasur sulm kalimtar ishemik, goditje në tru, humbje të përkohshme të shikimit ose simptoma të përsëritura neurologjike.
Konsulta është veçanërisht e rëndësishme te pacientët me faktorë të shumtë rreziku: tension i lartë, diabet, kolesterol të lartë, duhanpirje, histori familjare të sëmundjeve vaskulare ose sëmundje të njohur të zemrës. Trajtimi mund të përfshijë barna për uljen e kolesterolit, kontroll të tensionit, hollues të gjakut sipas indikacionit, ndryshim të stilit të jetës dhe, në raste të zgjedhura, ndërhyrje si endarterektomia karotide ose stentimi.
Ndryshimi i stilit të jetës si pjesë e parandalimit
Parandalimi varet në masë të madhe nga zakonet e përditshme. Ndërprerja e duhanit është një nga hapat më të rëndësishëm për mbrojtjen e enëve të gjakut. Ushqimi i pasur me perime, fruta, drithëra të plota, peshk, vaj ulliri, arra dhe fara ndihmon në kontrollin e kolesterolit dhe të peshës trupore.
Aktiviteti i rregullt fizik përmirëson qarkullimin, ndihmon zemrën dhe ul rrezikun metabolik. Kontrolli i tensionit të gjakut, sheqerit dhe yndyrave në gjak është thelbësor, sidomos te personat mbi moshën 50 vjeç ose te ata që kanë faktorë të tjerë rreziku.
Përfundim
Sëmundja e arterieve karotide është serioze, sepse mund të përparojë pa simptoma dhe të shfaqet papritur me pasoja të rënda. CRP-ja mund të ndihmojë në vlerësimin e inflamacionit dhe rrezikut kardiovaskular, por nuk është test që vërteton bllokimin e karotideve.
Nëse ka simptoma neurologjike, si mpirje e njërës anë të trupit, çrregullim i të folurit ose humbje e përkohshme e shikimit, duhet kërkuar ndihmë urgjente. Ndërsa te personat me faktorë rreziku, ultrazëri Doppler i karotideve dhe konsultimi me mjekun përkatës mund të bëjnë dallimin mes zbulimit të hershëm dhe një komplikimi të rëndë. /Telegrafi/
