Të flesh si një astronaut, në teori, tingëllon mjaft ëndërrimtare: të notosh pa peshë, të shohësh lindjen dhe perëndimin e diellit vazhdimisht mbi Tokë nga dritaret e anijes kozmike dhe të përjetosh qetësi të plotë. Por si është realiteti?
Për ekuipazhin e Artemis II në Orion, kjo do të thotë të flenë përmbys në çanta gjumi të projektuara posaçërisht, mes pajisjeve të tyre, shkruan Vogue.
“Christina ka fjetur me kokën poshtë në mes të mjetit, si një lakuriq nate i varur nga tuneli ynë i lidhjes,” tha komandanti Reid Wiseman për CNN. “Victor ka një qoshe të vogël ku është futur. Jeremy është shtrirë në sediljen numër një, ndërsa unë kam fjetur poshtë ekraneve, në rast se ndodh diçka. Sa herë po më zinte gjumi mbrëmë, më dukej sikur po pengohesha dhe zgjohesha menjëherë. Trupi im po mësohet sërish.”
Një traditë që vjen që nga programi Apollo është që ekuipazhi zgjohet nga kontrolli i misionit me një këngë të zgjedhur nga vetë astronautët. Një nga këngët ishte “Pink Pony Club” nga Chappell Roan.
Astronautët — të cilët u kthyen në Tokë — thanë se në fakt i pëlqyen këto mënyra të pazakonta gjumi.
“Ne na pëlqen shumë të flemë këtu lart,” tha Christina Koch. “Shumica prej nesh kemi fjetur shumë mirë. Për mua, gjumi në hapësirë është një nga mënyrat më komode për të fjetur, dhe është gjumë i thellë e i plotë”.
Read more:Trump pret ekuipazhin e Artemis II në Zyrën Ovale: Udhëtimi i radhës drejt Marsit
Të flesh si astronaut — përfitimet
Gjumi në mikrogravitet ndihmon në çlirimin e shtyllës kurrizore nga presioni, duke reduktuar ngarkesën në shpinë dhe nyje. Gjithashtu përmirëson qarkullimin e gjakut dhe sjell gjumë më të thellë dhe më të qetë.
Nëse vuani nga dhimbjet e shpinës gjatë gjumit, mund të provoni pozicionin e quajtur “fjetje në zero gravitet”.
Kjo nuk do të thotë të vareni si lakuriq nate apo të blini pajisje speciale. Mund ta imitoni këtë pozicion thjesht duke ngritur kokën dhe gjunjët mbi nivelin e zemrës. Kjo krijon një ndjesi më të lehtë për trupin, relakson muskujt dhe mban shtyllën kurrizore në pozicion më natyral.
Ngritja e këmbëve ul presionin mbi zemër dhe hap më mirë rrugët e frymëmarrjes, duke reduktuar vështirësitë në frymëmarrje dhe gërhitjen. Gjithashtu mund të ndihmojë edhe me refluksin e acidit, sepse acidi qëndron më poshtë në stomak falë gravitetit. Për më tepër, ka më pak gjasa të rrotulloheni vazhdimisht gjatë natës, pasi trupi nuk ka pika të pabarabarta presioni.
Çfarë thonë ekspertët
Megjithëse astronautët e Artemis II raportuan gjumë shumë të mirë, mungesa e gjumit dhe lodhja gjatë ditës janë probleme të zakonshme për astronautët.
Një studim i udhëhequr nga Dr. Laura Barger, e cila monitoroi astronautët gjatë misioneve hapësinore, zbuloi se ata flinin mesatarisht vetëm 5.96 orë, edhe pse përpiqeshin të flinin rreth 7.35 orë. I njëjti studim tregoi se 78% e astronautëve përdornin ilaçe për gjumë gjatë misioneve.
Read more:Imazhe të reja mbresëlënëse të Tokës dhe Hënës, NASA publikon të gjitha fotot nga misioni Artemis II
Astronautët përballen me disa vështirësi për të fjetur mirë në hapësirë. Ritmi biologjik i trupit mund të çrregullohet, pasi ata përjetojnë deri në 16 lindje dhe perëndime dielli në ditë. Ndriçimi artificial gjithashtu mund të jetë çorientues. Mungesa e gravitetit ndikon edhe në rregullimin natyral të temperaturës së trupit, gjë e rëndësishme për gjumë të thellë.
Dr. Lara Aillon-Sohl, psikiatre dhe eksperte e gjumit në Headspace, shpjegon:
“Ngritja e këmbëve dhe duarve për të simuluar mungesën e gravitetit mund të ndihmojë për shpinën dhe frymëmarrjen, por për trupin e njeriut në Tokë, më i rëndësishëm është ora biologjike.”
Ajo thotë se “magjia e vërtetë” ndodh kur respektoni ritmin biologjik duke mbajtur orare të rregullta gjumi. Gjithashtu rekomandon një dush të ngrohtë para gjumit për të ndihmuar trupin të ulë temperaturën dhe të relaksohet më shpejt.
Astronautët flenë në çanta gjumi kompakte me dyshekë të fortë për të mos notuar nëpër kabinë. Pas pak kohe, ata mësohen dhe gjejnë mënyrën më të rehatshme për të fjetur shpejt.
“Për të optimizuar vërtet pushimin, duhet ta trajtoni dhomën e gjumit si një vend të freskët, të errët dhe të qetë — jo si vend për të qëndruar në telefon,” tha Dr. Aillon-Sohl.
Read more:Pesë zakone që po ju plakin më shpejt, sipas ekspertit shëndetësor
Ajo shton:
“Në fund, pozicioni më i mirë është ai që ju mban më të qetë gjatë natës, por rutina e rregullt e gjumit është ajo që garanton pushim të vërtetë.”
Në mikrogravitet nuk ekziston koncepti “lart” apo “poshtë”, ndaj astronautët mund të flenë në çdo drejtim që u duket komod.
Dr. Rebecca Robbins, eksperte e gjumit dhe shkencëtare në Brigham and Women’s Hospital, thotë:
“Të gjithë ndryshojmë pozicion rreth 80 herë gjatë natës, por zakonisht kalojmë pjesën më të madhe të gjumit në një nga tre pozicionet: barkas, me shpinë ose anash.”
Ajo thotë se shumica e njerëzve flenë anash, por pozicioni mund të ndryshohet me ndihmën e jastëkëve apo pajisjeve të ndryshme.
Read more:Irani tregoi se pse sulmoi sërish Emiratet e Bashkuara Arabe
Një metodë e thjeshtë në shtëpi është vendosja e një topi tenisi pas shpine për të shmangur gjumin me shpinë.
“Ne flemë dhe qëndrojmë më mirë në gjumë kur jemi në pozicionin që preferon trupi ynë,” shton ajo.
Dr. Shelby Harris, autore e librit “The Women’s Guide to Overcoming Insomnia”, thotë se më e rëndësishmja është të mbani orar të rregullt gjumi dhe zgjimi.
“Nuk ka nevojë të jetë fiks e njëjta orë, por ndryshimi nuk duhet të jetë më shumë se 30 minuta, maksimumi një orë gjatë fundjavës,” tha ajo.
Sipas saj, kjo ndihmon trupin të dijë kur duhet të flejë dhe kur duhet të zgjohet. Ekspozimi ndaj dritës në mëngjes forcon edhe më shumë ritmin biologjik.
Astronautët në hapësirë ndjekin orare shumë strikte dhe gjumi i tyre është i organizuar me turne.
Ekspertët thonë se monitorimi i gjumit mund të ndihmojë njerëzit të kuptojnë se cilat zakone përmirësojnë pushimin, si:
Të flesh më herët;
Të shmangësh kafen pasdite;
Apo të përdorësh një dyshek më të mirë.
“Miliona njerëz janë mësuar të jetojnë të lodhur, kur në fakt ndryshime të vogla në rutinën e gjumit mund të përmirësojnë ndjeshëm shëndetin mendor, humorin dhe jetëgjatësinë,” tha Dr. Robbins.
Pra, çfarë mund të mësojmë nga astronautët?
Sekreti është të gjeni pozicionin më të rehatshëm për ju, të kujdeseni për higjienën e gjumit dhe të respektoni ritmin biologjik të trupit.
Një gjumë i mirë mbetet i rëndësishëm — qoftë nën yje apo mbi to.
