Nga: Balázs Tárnok / Newsweek
Përkthimi: Telegrafi.com
Politika e jashtme e Hungarisë mund të jetë duke ndryshuar në mënyrën të cilën Uashingtoni nuk duhet ta shpërfillë.
Pas fitores së tij në zgjedhje në prill, Péter Magyar – të cilin Parlamenti hungarez po e zgjedh sot kryeministër – pati shkëmbimin e tij të parë me kryeministrin sllovak, Robert Fico. Nuk bëhej fjalë për gazsjellës, tregti apo koreografinë e zakonshme të pragmatizmit të Evropës Qendrore. Bëhej fjalë për të drejtat e hungarezëve etnikë në Sllovaki.
Magyari e bëri të qartë se zgjidhja e çështjes së Dekreteve Benesh – masat çekosllovake të pasluftës të bazuara në faj kolektiv kundër gjermanëve dhe hungarezëve etnikë – është parakusht për bashkëpunimin e ardhshëm mes Budapestit dhe Bratislavës, përfshirë përfundimin e kërcënimeve ligjore kundër atyre që i kundërshtojnë ato dhe ndalimin e konfiskimeve të tokave të bazuara në faj kolektiv.
Read more:LSDM: Mickoski nisi fushatë të zezë kundër partisë sonë
Ky mesazh ka rëndësi përtej një mosmarrëveshjeje dypalëshe. Ai sugjeron se Hungaria mund të jetë duke iu rikthyer një kuptimi më të vjetër të politikës së jashtme: interesat kanë rëndësi, por vlerat përcaktojnë kufijtë brenda të cilëve interesat mund të ndiqen.
Për vite me radhë, marrëdhëniet hungarezo-sllovake përshkruheshin si historikisht të mira. Në praktikë, kjo nënkuptonte shmangien e çështjeve të ndjeshme. Budapesti dhe Bratislava bashkëpunonin për energjinë, infrastrukturën dhe politikën e BE-së, ndërsa linin mënjanë ankesat e pakicës hungareze në Sllovaki: të drejtat gjuhësore, të drejtat pronësore dhe dinjitetin kolektiv.
Logjika ishte e kuptueshme, por e gabuar. Hungarisë i duheshin aleatët rajonalë në Bruksel. Qeveria e Orbánit gjeti një kauzë të përbashkët me Ficon mbi sovranitetin, migracionin, energjinë dhe rezistencën ndaj presionit të BE-së. Por, çmimi i këtij rreshtimi ishte heshtja mbi çështjet që duhej të kishin mbetur të panegociueshme.
Dekretet Benesh nuk janë thjesht një plagë historike. Të miratuara pas Luftës së Dytë Botërore, ato ua hoqën gjermanëve dhe hungarezëve etnikë në Çekosllovaki pronën dhe shtetësinë mbi bazën e fajit kolektiv. Në Sllovaki, trashëgimia e tyre vazhdon të ketë rëndësi. Polemikat e fundit mbi konfiskimin e tokave dhe përpjekjet për të kriminalizuar kritikën ndaj dekreteve e kanë kthyer historinë në një problem aktual të shtetit ligjor.
Për Hungarinë, kjo prek thelbin e përgjegjësisë kombëtare. Që nga tranzicioni demokratik, politika e jashtme hungareze është mbështetur mbi tri shtylla: integrimin euroatlantik, bashkëpunimin rajonal dhe mbështetjen për komunitetet hungareze jashtë kufijve të vendit. József Antall, kryeministri i parë i zgjedhur lirshëm pas komunizmit në Hungari, e kuptonte se këto shtylla e përforconin njëra-tjetrën.
Ky ekuilibër humbi gradualisht. Politika e jashtme e mëvonshme e Orbánit u bë gjithnjë e më transaksionale, duke i trajtuar shpesh aleancat me liderë populistë ose “sovranistë” si më të rëndësishme sesa mbrojtja e komuniteteve hungareze jashtë vendit. Sllovakia ishte shembulli më i qartë, por modeli shtrihej edhe më tej. Mbështetja publike e Orbánit për George Simionin në Rumani, pavarësisht historikut nacionalist anti-hungarez të Simionit, ishte sinjal për shumë hungarezë se rreshtimi taktik kishte filluar të mbizotëronte mbi parimin kombëtar.
Magyari e kuptoi këtë mundësi. Si lider i opozitës, ai argumentoi se braktisja e komuniteteve hungareze jashtë vendit nuk ishte realizëm, por dorëzim i orientimit politik. Tani, si kryeministër, lëvizjet e tij të para sugjerojnë se kjo nuk ishte thjesht retorikë fushate.
Read more:Nga ekonomia te kultura – çfarë i bën shtetet e BE-së krenare?
Kjo nuk do të thotë se Hungaria duhet të heqë dorë nga pragmatizmi. Gjeografia është e pamëshirshme. Hungaria duhet të bashkëpunojë me Sllovakinë për energjinë, tregtinë, infrastrukturën dhe sigurinë rajonale. Ajo gjithashtu duhet të menaxhojë marrëdhëniet me Rusinë, aty ku gjeografia dhe varësia energjetike e bëjnë të pamundur shkëputjen e plotë në afat të shkurtër.
Por, ekziston një dallim thelbësor mes pragmatizmit dhe cinizmit. Pragmatizmi i çon përpara interesat brenda kuadrit të qëllimi kombëtar. Cinizmi e hedh poshtë atë kuadër sa herë që bëhet i papërshtatshëm. I pari është art shtetëror. I dyti e lë një vend pa busull.
Kjo është arsyeja pse mesazhi i Magyarit drejtuar Ficos ka rëndësi edhe për Shtetet e Bashkuara. Uashingtoni shpesh ka pasur vështirësi ta kuptojë Evropën Qendrore përtej klisheve: pro-amerikane ose anti-amerikane, liberale ose joliberale, të rreshtuara me Brukselin ose sovraniste. Debati që po shfaqet në Hungari është më i rëndësishëm: nëse një komb i vogël aleat mund t’i ndjekë interesat e veta duke rikthyer parashikueshmërinë, përgjegjësinë kushtetuese dhe orientimin perëndimor.
Për politikanët amerikanë, Evropa Qendrore mbetet me rëndësi strategjike. Lufta e Rusisë kundër Ukrainës, pasiguria energjetike, ndikimi kinez dhe e ardhmja e NATO-s kalojnë që të gjitha përmes rajonit. Shtetet e Bashkuara nuk kanë nevojë për aleatë që thjesht përsërisin pikat e diskutimit të Uashingtonit. Kanë nevojë për aleatë të besueshëm dhe të mbështetur mbi parimet që e bëjnë sjelljen e tyre të kuptueshme.
Një Hungari që po i rikthehet themeleve të politikës së jashtme pas vitit 1989, mund të bëhet sërish një aleate e tillë: pro-evropiane pa qenë naive ndaj Brukselit, bashkëpunuese në nivel rajonal – pa heshtur për të drejtat e pakicave – dhe pragmatike pa e ngatërruar çdo marrëveshje afatshkurtër me interesin kombëtar.
Ka rreziqe. Magyari së shpejti do të përballet me presionet që i kthyen parimet e mëparshme në mjete pazari: varësinë energjetike, mosmarrëveshjet me BE-në, pakënaqësitë rajonale dhe tundimin për ta shpallur çdo çështje të vështirë dytësore për hir të stabilitetit.
Read more:Zelensky bisedë telefonike me kryeministrin sllovak: Kemi nevojë për marrëdhënie të forta
Megjithatë, lëvizjet e para kanë rëndësi. Duke vendosur të drejtat e hungarezëve në Sllovaki në qendër të mesazhit të tij, Magyari sinjalizoi se politika e jashtme hungareze mund të ketë sërish vija të kuqe të rrënjosura në përgjegjësinë kombëtare dhe vlerat demokratike.
Kjo nuk është nostalgji. Është disiplinë strategjike.
Dhe, pas viteve të tëra në të cilat politika e jashtme e Hungarisë shumë shpesh i shkëmbeu parimet me miqësi taktike, një rikthim te parimet themelore mund të jetë pikërisht ajo që i duhet Budapestit – dhe partnerëve të tij perëndimorë. /Telegrafi/
