Një meteorit i zbuluar në vitin 2022 në shkretëtirën e Saharasë, në Mali, është formuar të paktën 4.1 miliardë vjet më parë në koren e Marsit, duke u konsideruar si më i vjetri ndër 435 meteoritët marsianë të gjetur në Tokë deri më sot.
Sipas shkencëtarëve, analiza e meteoritit, të quajtur Teghaza 001, ka zbuluar prova se në Marsin e hershëm ka pasur ujë të lëngshëm. Zbulimi ofron të dhëna të rëndësishme për kushtet mjedisore të planetit të kuq miliarda vjet më parë dhe mbështet hipotezën se ai mund të ketë pasur kushte të përshtatshme për zhvillimin e jetës mikrobike.
Shkencëtari planetar Yang Liu, nga Laboratori i Propulsionit me Avion të NASA-s, i menaxhuar nga Instituti i Teknologjisë në Kaliforni (Caltech), e cilësoi meteoritin si dëshmi të një periudhe kur Marsi ishte ndoshta më i ngrohtë dhe më i lagësht se gjatë pjesës më të madhe të historisë së tij.
Meteoritit iu nënshtrua analizave kimike, të cilat treguan se shkëmbi magmatik, i njohur si gabro, ka ndërvepruar me ujin gjatë ftohjes dhe kristalizimit të ngadaltë në nëntokën marsiane. Ai është formuar nga magma që vinte nga thellësitë e mantelit të planetit.
Sot, Marsi është një planet i ftohtë dhe i thatë, por të dhënat e mbledhura nga shkencëtarët tregojnë se miliarda vjet më parë, në sipërfaqen e tij mund të kenë ekzistuar lumenj, liqene dhe madje edhe një oqean në hemisferën veriore.
Një dritare drejt historisë së hershme të Marsit
Teghaza 001 u gjet në tetë pjesë në shkretëtirën e Saharasë, rreth 34 kilometra larg fshatit Bir Sali, në Mali. Pjesa më e madhe e tij kishte përmasat e një grushti. Përbërësit kryesorë të meteoritit janë feldspati dhe pirokseni, ndërsa ai përmban edhe kristale zirkoni me uranium.
Për të përcaktuar moshën e shkëmbit, studiuesit përdorën një teknikë që bazohet në zbërthimin radioaktiv të uraniumit në plumb me kalimin e kohës.
Sipas Liu, meteoritët marsianë janë të vetmet mostra të drejtpërdrejta nga Marsi që shkencëtarët mund të analizojnë në laborator. Ata ndihmojnë në kuptimin e formimit dhe evolucionit të planetit, si dhe në vlerësimin e kushteve që mund të kenë favorizuar jetën.
Të dhënat e përftuara nga këto mostra plotësojnë dhe vërtetojnë informacionin e mbledhur përmes satelitëve dhe mjeteve robotike që eksplorojnë sipërfaqen e Marsit.
Vetëm tre meteoritë marsianë të njohur datojnë nga historia e hershme e planetit. Njëri prej tyre u zbulua në Antarktidë në vitin 1984 dhe fillimisht u vlerësua të ishte rreth 4.5 miliardë vjeç. Megjithatë, analizat e fundit tregojnë se ai është afërsisht po aq i vjetër sa Teghaza 001, i cili mund të jetë pak më i vjetër.
A ka pasur jetë në Mars?
Gjetjet e reja mbështesin teorinë se Marsi i hershëm kishte përbërësit dhe kushtet e nevojshme për të mbështetur jetën. Megjithatë, ato nuk provojnë se jeta ka ekzistuar ndonjëherë në këtë planet.
Lee Sapper, bashkautor i studimit dhe studiues në Qendrën Kërkimore Ames të NASA-s dhe Institutin BAER në Kaliforni, theksoi se përbërja kimike e meteoritit sugjeron se ai ndryshon nga meteoritët e tjerë marsianë të njohur.
Shkencëtarët mendojnë se shkëmbi mund të ketë ardhur nga malësitë jugore të Marsit, ndoshta nga pellgu Hellas, një prej kratereve më të mëdha të krijuara nga përplasjet në sipërfaqen e planetit.
Historia e tij përfundoi në Tokë pas një udhëtimi të gjatë. Një përplasje në sipërfaqen e Marsit e shkëputi shkëmbin nga planeti dhe e dërgoi në hapësirë. Më pas, ai përshkoi hapësirën derisa trajektorja e tij u kryqëzua me atë të Tokës, hyri në atmosferë dhe përfundoi në shkretëtirën e Saharasë.
Shkencëtarët nuk kanë arritur ende të përcaktojnë se kur ndodhi saktësisht ky udhëtim. Studimi, i botuar në revistën shkencore Science, ofron të dhëna të reja për historinë e hershme të Marsit dhe për kushtet që mund të kenë ekzistuar në të, përpara se planeti të shndërrohej në botën e ftohtë dhe të thatë që njohim sot.
