Kini kujdes hendekun! Ky është mesazhi kryesor që del nga raporti i Komisionit Europian për Shqipërinë për vitin 2025, të cilin Parlamenti Europian e miratoi javën e kaluar.
Si Komisioni, ashtu edhe Parlamenti gjetën mënyra të shumta për të vënë në dukje hendekun mes ligjeve, politikave dhe strategjive të Shqipërisë si vend kandidat, nga njëra anë, dhe zbatimit të tyre në praktikë, nga ana tjetër.
Pikërisht në këtë hendek shëtisin flamingot. Protestat masive në Shqipëri kanë hyrë në javën e tyre të katërt, pa asnjë shenjë se po humbasin vrullin. Përpjekjet e qeverisë për t’i etiketuar ato si pro-greke, pro-serbe, pro-iraniane apo antisemite nuk e kanë ndalur rritjen e revoltës. Nuk e kanë arritur këtë as përdorimi i gjuhës vulgare, as një këngë çuditërisht narciste.
Të quajtura “Revolucioni i Flamingove”, sipas shpendëve që rrezikohen nga një zhvillim turistik luksoz, protestuesit e drejtojnë zemërimin e tyre ndaj asaj që e shohin si një elitë politike të korruptuar, e cila e shndërron tokën publike në biznes privat.
Protestuesit jetojnë në një vend ku, nga njëra anë, ekziston një reformë në drejtësi e mbështetur nga Bashkimi Europian dhe, nga ana tjetër, një përkeqësim i vlerësimeve të Transparency International; ku, nga njëra anë, ka një strategji të re kundër korrupsionit dhe prokurorë të posaçëm, ndërsa, nga ana tjetër, partia në pushtet mbron zyrtarë të niveleve të larta; ku, nga njëra anë, ekzistojnë mekanizma për luftën kundër pastrimit të parave, ndërsa, nga ana tjetër, zhvillohen ndërtime në shkallë të gjerë të lidhura me pastrimin e parave.
Sfida e Shqipërisë për anëtarësim në Bashkimin Europian nuk është më legjislative; ajo është një mungesë e vullnetit politik që përshkon të gjithë sistemin. Një përjashtim bie menjëherë në sy: politika e sigurisë dhe mbrojtjes, ku Komisioni vlerësoi Shqipërinë për “përputhjen e plotë”, përfshirë edhe sa i përket sanksioneve ndaj Rusisë.
Përputhja me politikën e jashtme nuk vjen aspak si surprizë. Ajo përshtatet me një model që është ndjekur që prej rënies së komunizmit, 36 vjet më parë: qeveritë shqiptare dinë të sillen mirë jashtë vendit dhe të qeverisin sipas dëshirës së tyre brenda tij.
Ironikisht, një nga fushat ku legjislacioni dhe zbatimi janë përputhur është projekti turistik që përfshin Jared Kushner, Ivanka Trump dhe një përzierje të paqartë personash të tjerë. Pas zgjatjes së afatit të Ligjit për Investimet Strategjike të vitit 2015 dhe ndryshimeve në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, buldozerët hynë në dunat e Zvërnecit në bregdet, duke nxitur protestat aktuale, veçanërisht pasi rojet rrahën një protestues dhe e tërhoqën zvarrë mbi rërë.
Rezoluta e Parlamentit Europian e javës së kaluar e mori me të drejtë parasysh këtë fakt. Ajo kritikoi Ligjin për Investimet Strategjike, sepse “mundëson procedura të përshpejtuara për dhënien e lejeve dhe redukton kontrollin mjedisor”, bëri thirrje për shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura dhe kërkoi një moratorium për dhënien e lejeve të reja dhe ndërtimet në zonat e mbrojtura.
Kryeministri Edi Rama reagoi menjëherë dhe premtoi se projekti do t’i nënshtrohet një vlerësimi të mirëfilltë të ndikimit në mjedis. Kjo nuk do të kishte ndodhur pa protestuesit dhe pa vëmendjen ndërkombëtare që ata gjeneruan, e cila ka gërvishtur imazhin e shndritshëm ndërkombëtar të Ramës.
Por Bashkimi Europian nuk duhet të kënaqet me një premtim për një vlerësim mjedisor. Lidhja thelbësore që ende duhet bërë është ajo mes këtij projekti zhvillimi dhe boshllëqeve që Komisioni ka identifikuar në sundimin e ligjit, korrupsionin dhe krimin e organizuar.
Read more:Procesi i Anëtarësimit dhe Roli Përcaktues i IBAR – Blog
Mjafton të merret në konsideratë fakti se institucioni më i besuar në Shqipëri sot nuk është qeveria, parlamenti apo ndonjë parti politike, por Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), të cilën Komisioni me të drejtë e vlerëson. Gjatë këtij muaji, SPAK lëshoi 20 urdhër-arreste dhe sekuestroi pasuri me vlerë mbi 100 milionë euro, ndërsa ndjek gjurmët e parave të drogës që po derdhen në projektet e ndërtimit, përfshirë edhe projektin ku janë të përfshirë Kushner dhe Trump.
Ky është thelbi i asaj që kërkojnë protestuesit: jo ndalimin e projekteve turistike, por zhvillim dhe qeverisje që respektojnë ligjin.
Bashkimi Europian ka lëvizur me shpejtësi për ta afruar Shqipërinë drejt integrimit, kryesisht për arsye gjeostrategjike. Në këtë kuptim, Vladimir Putin i ka dhënë Edi Ramës një shtysë të dobishme. Por nëse injorohen njerëzit që sot mbushin rrugët e Shqipërisë, duke kërkuar transparencë dhe llogaridhënie, kjo do të minojë besueshmërinë e Bashkimit Europian dhe do të tradhtojë vlerat demokratike që vetë Bashkimi pretendon se përfaqëson.
Protestuesit po marshojnë me ritëm të shpejtë. Bashkimi Europian do të bënte mirë të arrinte t’i ndiqte.
