Tineke Strik, eurodeputetja që drejtoi një mision faktmbledhës për çështjet mjedisore në Shqipëri, thotë se anëtarësimi i Shqipërisë në Bashkimin Evropian është në rrezik nëse qeveria nuk ndryshon kursin për zonat e mbrojtura.
Eurodeputetja holandeze Tineke Strik iu bashkua protestuesve në rrugët e Tiranës në fund të muajit të kaluar, duke shprehur solidaritet me kauzën e tyre mjedisore dhe duke premtuar se zëri i tyre do të dëgjohet në Bruksel.
“Sinqerisht, është shumë e çuditshme të shohësh se jeni ju ata që po mbroni vlerat dhe të drejtat e Bashkimit Evropian, ndërsa qeveria nuk po e bën këtë,” u tha ajo protestuesve.
“Unë do t’i çoj këto mësime në Bashkimin Evropian, në Bruksel, se populli është gati të bëhet anëtar i Bashkimit Evropian, por qeveria ende nuk është gati për këtë,” shtoi ajo.
Strik, anëtare e partisë holandeze të gjelbër-majtë Progressief Nederland, e cila bën pjesë në grupin e të Gjelbërve në Parlamentin Evropian, drejtoi një mision faktmbledhës të Parlamentit Evropian për çështjet mjedisore në Shqipëri – një vend që synon të anëtarësohet në BE deri në fund të kësaj dekade.
Në një intervistë për BIRN, Strik paralajmëroi se dështimet në mbrojtjen e mjedisit mund të rrezikojnë procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE.
Ajo u shpreh shumë drejtpërdrejt kur foli për ligjin shqiptar për zonat e mbrojtura, i miratuar në vitin 2024, i cili lejon zhvillimin e projekteve turistike luksoze në zonat e mbrojtura dhe që, sipas shumë kritikëve, përbën një kërcënim për natyrën dhe biodiversitetin.
E pyetur nëse ky ndryshim ligjor është në përputhje me standardet e Bashkimit Evropian, ajo u përgjigj:
“Jo, nuk është.”
“Ndryshimi i ligjit, i cili lejon ndërtimin në zonat e mbrojtura, nuk është në përputhje me legjislacionin e BE-së, nëse kemi parasysh Direktivën për Shpendët dhe Direktivën për Habitatet. Komisioni Evropian e ka paralajmëruar tashmë Shqipërinë se duhet ta ndryshojë këtë ligj,” tha Strik.
“Pikërisht për këtë arsye edhe Parlamenti Evropian i bëri thirrje qeverisë shqiptare ta shfuqizojë këtë ligj dhe të miratojë një ligj të ri në përputhje me standardet e BE-së, si dhe të mos ndërmarrë asnjë aktivitet në zonat e mbrojtura,” shtoi ajo.
“Ne i bëjmë thirrje qeverisë shqiptare të mos ndërmarrë asnjë aktivitet tjetër derisa të miratohet një ligj i ri që përputhet me standardet e Bashkimit Evropian.”
Shqipëria është përfshirë prej më shumë se 40 ditësh nga protesta kundër qeverisë, të cilat fillimisht shpërthyen kundër një projekti turistik luksoz të planifikuar në zonën e mbrojtur të Zvërnecit, në jug të vendit, projekt i lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump.
Protestuesit kërkojnë shfuqizimin e ligjit për zonat e mbrojtura, si dhe dorëheqjen e qeverisë së kryeministrit Edi Rama, duke e akuzuar atë për korrupsion institucional dhe mungesë transparence.
Më 17 qershor, eurodeputetët shprehën “keqardhje të thellë” për dy ligje shqiptare, të cilat sipas tyre vendosin interesat e zhvilluesve të turizmit luksoz mbi mbrojtjen e zonave natyrore.
Sipas Parlamentit Evropian, zgjerimi i Ligjit për Investimet Strategjike të vitit 2015 mundëson procedura të përshpejtuara lejesh dhe ulje të kontrollit mjedisor, gjë që rrezikon të ndikojë negativisht në zonat e mbrojtura dhe në territore të tjera të ndjeshme për mjedisin.
Parlamenti Evropian kërkoi gjithashtu shfuqizimin e ndryshimeve të vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, të cilat, sipas tij, lejojnë zhvillimin e infrastrukturës turistike në shkallë të gjerë brenda zonave të mbrojtura dhe dobësojnë mbikëqyrjen mjedisore.
Këto dy ligje janë thelbësore për projektin e planifikuar të zhvillimit luksoz në zonën e lagunës Vjosa–Nartë, në bregdetin shqiptar, i udhëhequr nga dhëndri i Donald Trump, Jared Kushner.
Kryeministri Edi Rama e ka mbrojtur këtë projekt.
I pyetur nga Deutsche Welle në një intervistë të publikuar më 3 korrik për ndryshimet në ligjin për zonat e mbrojtura, Rama u përgjigj:
“Po, kemi bërë ndryshime në ligj. Por e dini çfarë? Nuk kemi ndryshuar thelbin e ligjit dhe ndryshimet tona nuk bien ndesh me standardet dhe kriteret evropiane. Ne do të sigurohemi që kjo të verifikohet përmes procesit të negociatave tona të anëtarësimit.”
Megjithatë, Strik këmbëngul se ndryshimet ligjore duhet të shfuqizohen menjëherë.
“Përndryshe do të ketë të paktën negociata shumë të vështira, nëse Rama vazhdon të thotë: ‘Unë do të vazhdoj me këtë projekt ndërtimi, nuk do t’i ndal aktivitetet.’ Atëherë ai do të ketë një problem shumë të madh me Bashkimin Evropian,” tha ajo.
“Nëse ai është vërtet serioz për ambicien e tij që Shqipëria të anëtarësohet sa më shpejt në BE, duhet ta shfuqizojë menjëherë këtë ligj dhe të sigurojë që të mos kryhet asnjë ndërtim në zonat e mbrojtura,” përfundoi ajo.
“Ju lutem, vazhdoni rezistencën.”
Rama ka premtuar se Shqipëria do të anëtarësohet në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030, dhe vendi konsiderohet një nga kandidatët më të avancuar në Ballkanin Perëndimor, së bashku me Malin e Zi.
Strik tha se njerëzit që pa në Tiranë janë gati për BE-në dhe i bëri thirrje qeverisë t’i dëgjojë ata.
“Do të thosha atë që u thashë edhe protestuesve: protestuesit tregojnë shumë qartë se janë gati për anëtarësim. Ata po mbrojnë vlerat e Bashkimit Evropian dhe Rama duhet t’i dëgjojë, duke u siguruar që edhe ai të ecë në hap me përparimin.”
“Do t’u thosha: ‘Ju lutem, vazhdoni rezistencën, sepse kauza për të cilën po luftoni është shumë e drejtë. Natyrisht, bëjeni në mënyrë paqësore.’”
“Këtë pashë kur isha në Tiranë: shumë familje dhe një atmosferë shumë konstruktive. Tani është vërtet koha që politikanët dhe qeveria t’i marrin seriozisht këta qytetarë.”
“Ata kanë një pretendim shumë të ligjshëm se Shqipëria u përket atyre dhe duan të sigurojnë integrimin në Bashkimin Evropian. Por ata duan gjithashtu të sigurojnë që natyra e tyre të mbrohet,” shtoi ajo.
Strik kritikoi gjithashtu mënyrën se si Rama i ka trajtuar protestat, si edhe pretendimet e tij se protestat janë të keqorientuara ose po manipulohen nga faktorë të jashtëm.
“Protestuesit po zemërohen gjithnjë e më shumë, sepse Rama ose hesht, ose, edhe më keq, zhvillon fushata denigruese kundër tyre,” tha ajo.
Ajo iu referua gjithashtu një mosmarrëveshjeje për pronësinë e tokës, e cila aktualisht po hetohet.
“Protestuesit me të drejtë kërkojnë më shumë transparencë për këtë çështje, bashkëpunim të plotë me SPAK-un në hetimin për korrupsionin që lidhet edhe me peizazhin e Vjosë-Nartës, përfshirë aeroportin, si dhe që drejtësia të vihet në vend,” shtoi ajo, duke iu referuar aeroportit të ri të ndërtuar në një zonë të mbrojtur me rëndësi të veçantë për shpendët në lagunën Vjosë–Nartë.
Dëmi tashmë është bërë pjesërisht
Në muajin maj, zona ku është planifikuar ndërtimi i resortit u rrethua me gardh dhe nisën punimet për pastrimin e terrenit, duke shkaktuar dëme të konsiderueshme përpara se ekskavatorët të ndalonin punën më 4 qershor.
Sipas ekspertëve vendas, rruga e re me zhavorr dhe dëmtimet e pyllit, të cilat ende janë të dukshme, përbëjnë një kërcënim për biodiversitetin e zonës.
“Ne pamë dëmet e shkaktuara në këtë zonë të Vjosë–Nartës – një rrugë rreth shtatë kilometra të gjatë që përshkon të gjithë zonën e mbrojtur dhe, në pjesët e përcaktuara si habitate folezimi për breshkat, pamë edhe tharje të ligatinave, e kështu me radhë,” tha Strik.
“Bashkimi Evropian nuk mund të ndërmarrë masa tani, sepse Shqipëria nuk është ende shtet anëtar, por mund t’i thotë: ‘Duhet ta ndaloni këtë, sepse përndryshe nuk jeni në përputhje me standardet e BE-së dhe, si pasojë, nuk do të ketë përparim në negociatat e anëtarësimit.’”
Ajo shtoi: “BE-ja mund ta paralajmërojë Shqipërinë se, duke vepruar në këtë mënyrë, po shkel legjislacionin e Bashkimit Evropian. Shqipëria nuk mund të thotë se ‘këto kushte do të zbatohen vetëm në fund të vitit të ardhshëm’. Kështu nuk funksionon. Gjatë kohës që po negocion për mbrojtjen dhe përmirësimin e natyrës, asaj nuk i lejohet ta përkeqësojë situatën.”
E pyetur nëse kjo çështje është një provë e përkushtimit të Shqipërisë ndaj vlerave evropiane, Strik u përgjigj:
“Po, unë e shoh vërtet si një provë.”
Ajo përfundoi: “Rama duhet të ndryshojë kurs tani. Ai duhet të sigurohet që një zonë e mbrojtur të jetë vërtet e mbrojtur dhe të garantojë që korrupsioni në nivelet e larta të mos tolerohet në vendin e tij.”/ BIRN
