Në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Personave të Zhdukur, Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit përuroi pranë Varrezave të Rrmajit në Shkodër, ekspozitën e Përhershme Informuese “Rrmaji – Vend Kujtese dhe Kërkimi”.
Aktiviteti u organizua në bashkëpunim me Arqipeshkvinë Metropolitane Shkodër–Pult, Shoqatën e Ish-të Përndjekurve Politikë, Vendin e Dëshmisë dhe Kujtesës dhe Universitetin “Luigj Gurakuqi”.
Kryetarja e Autoritetit bëri të ditur se, vetëm në qarkun e Shkodrës, nga dokumentet dhe të dhënat e administruara janë evidentuar 372 persona të vrarë ose të zhdukur gjatë regjimit komunist. Për 13 prej tyre, të dhënat e mbledhura e lidhin vendvarrimin e mundshëm me territorin pranë Varrezave të Rrmajit.
“Ky qytet ka prodhuar ide, personalitete, institucione, modele që shkojnë përtej vetvetes. Kanë inspirim për të gjithë shqiptarinë. Prandaj edhe goditja këtu ishte kaq e egër. Sepse regjimet kërkojnë bindje absolute. Kanë frikë nga vendet që kanë kujtesë, identitet dhe mendim të pavarur”, tha mes të tjerash Gentiana Sula, Kryetare e AIDSSH-së.
“Rrmaji nuk është vetëm një varrezë, ku prehen të dashurit tonë të ndjerë. Në të vërtetë është një vend dëshmie, dhimbje dhe kujtese. Në këtë vend kujtojmë shumë burra e gra që kanë vuajtur për shkak të bindjeve, për shkak të fesë, për shkak të fjalës së lirë, sepse u konsideruan të papërshtatshëm për sistemin e kohës”, tha Imzot Giovanni Peragine, Arqipeshkëv Metropolit i Shkodër–Pult.
Autoriteti disponon gjithashtu rreth 30 dëshmi të regjistruara me figurë dhe zë, të dhëna nga familjarë dhe dëshmitarë që kërkojnë qartësimin e fatit të të afërmve. Këto dëshmi përmbajnë emra, vende, rrethana dhe të dhëna që orientohen drejt kërkimit arkivor dhe verifikimeve në terren.
Dokumentet arkivore dhe dëshmitë e lidhin territorin pranë murit të Varrezave të Rrmajit dhe Zallin e Kirit me ekzekutime politike dhe varrime të fshehta, veçanërisht gjatë viteve të para të regjimit komunist. Ekspozita përbëhet nga tri struktura informuese, të cilat paraqesin Rrmajin si vend kujtese dhe kërkimi, të drejtën e familjeve për të ditur dhe historinë e represionit komunist në Shkodër.
“Një thirrje që të kërkoni ndonjë donator, ndonjë media, që të ekspozohen mediatikisht veprat, akuzat, dënimet. Sepse brezat që vijnë, nga ajo që nuk po i shkruan dikush, të paktën të mbesin si gojëdhëna përmes mediave”, tha Ndoc Ashta- familjar i të pushkatuarve nga regjimi.
“Prek Cali u pushkatua prapë, u pushkatua për së dyti. I dhanë dekorata, i dhanë shumë tituj, por nuk ia ruajtën kullën. Kulla është simbol i qëndresës”, tha Gjergj Neli – pasardhës i familjes së Prek Calit.
“Një shoqëri demokratike e ndërton kujtesën duke mos ushqyer urrejtje. Sepse nëse ne do të vijojmë të jemi sërish kundërshtar me njëri-tjetrin, kjo do të thotë se s’kemi rregulluar asgjë mes nesh”, tha Gjergj Marku nga Autoriteti i Dosjeve.
Më 9 maj 2026, autoriteti u përcolli Prokurorisë së Përgjithshme, prokurorive përkatëse, Policisë së Shtetit, bashkive dhe institucioneve të tjera përgjegjëse dokumentacionin për pesë vendvarrime të dyshuara në vend. Autoriteti kërkoi shqyrtimin juridik të rasteve, autorizimin e gërmimeve dhe zhvarrimeve të kontrolluara, si dhe koordinimin ndërinstitucional për kërkimin, rikuperimin dhe identifikimin e mbetjeve mortore.
