Prestigjozja amerikane CNN i ka kushtuar një artikull Alpeve Shqiptare, duke vënë në fokus shtegun “Majat e Ballkanit”, një itinerar malor që përshkon Shqipërinë, Kosovën dhe Malin e Zi.
Në artikull theksohet bukuria e peizazheve alpine, natyra e ruajtur dhe rritja e interesit të turistëve ndërkombëtarë për këtë zonë, e cilësuar sipas medias amerikane si një nga hapësirat e fundit të mëdha të natyrës së egër në Europë.
Po ashtu, në artikull CNN informon të gjithë turistët që duan të vizitojnë Alpet Shqiptare, që të jenë të përgatitur mirë fizikisht, të jenë të pajisur me çizme të forta dhe me një çantë shqipe të mbushur me ushqime e ujë.
Artikulli i CNN:
Nuk ka pika të dukshme kontrolli apo kalime kufitare që të ndërpresin bukurinë e shtegut “Majat e Ballkanit”, megjithatë nuk është e pazakontë që një ditë e gjatë me lodhje fizike të nisë me një mëngjes të bollshëm në një shtet dhe të vazhdojë me një darkë të gatuar në shtëpi në një tjetër.
Shtegu rrethor prej 120 miljesh përshkon Malin e Zi, Shqipërinë dhe Kosovën – ndonjëherë duke kaluar disa herë nga një shtet në tjetrin gjatë një dite të vetme ecjeje – përmes një vargmali të njohur si Bjeshkët e Nemuna.
Ndërsa ky emër mund t’i ketë stepur fillimisht të gjithë, përveç aventurierëve më seriozë – kryesisht nga Europa Veriore – shtegu, që ndryshon vazhdimisht, po nis të tërheqë vizitorë nga e gjithë bota për të eksploruar majat e larta gëlqerore, liqenet akullnajore, livadhet me lule të egra dhe pyjet e dendura me lagështi. Ato ofrojnë një qetësi që rrallë mund të gjendet në pjesët jugore të kontinentit.
Në fakt, malet e kanë marrë emrin nga kushtet e tyre të vështira sezonale. Ky emër lidhet gjithashtu me izolimin e epokës së Luftës së Ftohtë, kur pjesë të këtyre territoreve ishin të paarritshme.
Sot, ato janë shtëpia e asaj që, me të drejtë, është cilësuar si një prej hapësirave të fundit të mëdha të natyrës së egër në Europë – një peizazh që e ka ngritur “Majat e Ballkanit” pranë majës së listës së shtigjeve më të mëdha ndërkufitare të ecjes në botë.
Aftësitë teknike për ngjitje malore nuk janë të nevojshme, por kjo nuk është një shëtitje e zakonshme. Bukuria e ashpër e këtyre maleve kërkon një palë çizme të forta, një çantë shpine të pajisur mirë dhe një nivel të mirë përgatitjeje fizike.
Ngjitjet janë të pjerrëta dhe i gjithë shtegu ka një grumbullim total ngjitjeje prej gati 35 mijë këmbësh, që është dukshëm më shumë se lartësia e Everestit. Rekomandohet një përgatitje fizike përpara nisjes, si dhe përdorimi i shkopinjve të ecjes.
Kjo bëhet e dukshme shumë shpejt në nxehtësinë e një dite vere, kur pjesët në ngjitje duket sikur zgjaten pa fund, duke u kthyer në një ecje të ngadaltë dhe të lodhshme. Edhe zbritjet nuk janë të lehta, pasi kërkojnë kujdes në vendosjen e këmbëve dhe ekuilibër të qëndrueshëm.
Read more:Protesta që vrau piktorin dhe prezantoi noterin e krimit – Ide
Zonë e rrezikshme
Peizazhi spektakolar në liqenin Hrid të Malit të Zi.
Megjithatë, shpërblimi ia vlen, pasi përpjekja e madhe shoqërohet me pamje madhështore në çdo majë – një mundësi për të marrë frymë thellë dhe për të admiruar përmasat e jashtëzakonshme të natyrës në një heshtje të mrekullueshme.
Më e bukura është ndalesa për pushim, drekë dhe një notim në ujërat e ftohta të liqenit madhështor Hrid në Malin e Zi, i cili ndodhet shumë mbi një milje mbi nivelin e detit. Qielli blu pa re, pyjet e lashta të gjelbra dhe uji i pastër ku mund të zhytesh krijojnë së bashku një peizazh të denjë për një ekran kompjuteri.
Shumë pjesë të shtegut “Majat e Ballkanit” – i cili mund të përshkohet në 10 ditë ose të ndahet në seksione më të shkurtra – ndjekin rrugë tradicionale tregtare që u mbyllën për shkak të zhvillimeve gjeopolitike gjatë pjesës më të madhe të shekullit XX.
Rajoni ishte një zonë e rrezikshme dhe e ruajtur fort gjatë Luftës së Ftohtë, diçka që vihet ende re në Shqipëri, ku peizazhi është i mbushur me bunkerë betoni të braktisur, të ndërtuar gjatë regjimit të ish-udhëheqësit komunist të vendit, Enver Hoxha. Për më shumë se katër dekada, shqiptarëve iu ndalua largimi nga vendi për shkak të politikave famëkeqe izoluese të diktatorit, të cilat bënë që Shqipëria të merrte nofkën “Koreja e Veriut e Europës”.
Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi u prekën rëndë nga rënia e bllokut sovjetik, shpërbërja e Jugosllavisë dhe luftërat e mëvonshme të viteve 1990 dhe fillimit të shekullit XXI. Përgjatë rrugës ka pak kujtime të këtyre zhvillimeve, përveç bunkerëve të braktisur dhe ndonjë automjeti ushtarak të vjetër, gjë që ndoshta është edhe më mirë; shumë njerëz mendojnë se temat e qeverisë, politikës dhe nacionalizmit duhen lënë jashtë këtyre zonave të qeta.
Në fakt, shtegu i ecjes u mbiquajt fillimisht “shtegu i paqes” kur u krijua në vitin 2006, si pjesë e përpjekjeve për të ndryshuar perceptimin global për Ballkanin.
“Pjesa më e madhe e botës e njeh këtë rajon për shkak të konflikteve dhe luftërave”, thotë Dušan Dragosavljević, një guidë e shtegut, njohuritë e sakta të të cilit për terrenin i mundësojnë të tregojë vendin ku një pjesë e pyllit të dendur kalon në mënyrë të padukshme nga një shtet në tjetrin. “Prandaj mendoj se shtegu ‘Majat e Ballkanit’ është një mënyrë shumë e mirë për të ndryshuar këtë pamje dhe gjithë narrativën.”
Një botë ndryshe
Rruga ka pak sinjalistikë, por një guidë profesioniste mund të ndihmojë.
Në varësi të buxhetit, angazhimi i një guide profesioniste si Dragosavljević – i cili drejton udhëtime për kompaninë me bazë në Serbi, A.C.E. Adventure – mund të jetë një investim i zgjuar, jo vetëm për njohuritë e tij mbi rrugën me sinjalistikë të dobët, por edhe për njohuritë e shumta mbi rajonin.
Ai e përshkoi për herë të parë shtegun nga fillimi në fund në vitin 2017. Në ditët e para, thotë ai, shtegu ishte i njohur vetëm nga guidat malore, dashamirësit e natyrës dhe alpinistët seriozë. Ai nisi të tërheqë shumë më tepër vëmendje pasi kufizimet e COVID-19 filluan të hiqeshin, por në shumë aspekte mbetet ende një cep i pazbuluar i Europës.
“Majat e Ballkanit”, etapë pas etape
Theth, Shqipëri – Valbonë, Shqipëri: 8.6 milje (13.9 kilometra)
Valbonë, Shqipëri – Çerem, Shqipëri: 12.3 milje (19.8 kilometra)
Çerem, Shqipëri – Dobërdol, Shqipëri: 9.7 milje (15.6 kilometra)
Dobërdol, Shqipëri – Milishevc, Kosovë: 11.2 milje (18.2 kilometra)
Milishevc, Kosovë – Reka e Allagës, Kosovë: 10.1 milje (16.2 kilometra)
Reka e Allagës, Kosovë – Kuçishtë, Kosovë: 14.5 milje (23.3 kilometra)
Kuçishtë, Kosovë – Babino Polje, Mali i Zi: 9.8 milje (15.8 kilometra)
Babino Polje, Mali i Zi – Plav, Mali i Zi: 12.6 milje (20.3 kilometra)
Plav, Mali i Zi – Vusanje, Mali i Zi: 17 milje (27.4 kilometra)
Vusanje, Mali i Zi – Theth, Shqipëri: 13.3 milje (21.4 kilometra)
“Ka shumë territore të reja për t’u eksploruar, veçanërisht në Shqipëri dhe Kosovë”, thotë Dragosavljević. “Ballkani ka shumë për të ofruar, jo vetëm për sa i përket natyrës dhe bukurisë, por edhe për sa i përket mikpritjes dhe kulturës.”
“Nuk jam i sigurt nëse njerëzit e dinë, për shembull, se kur ndodhesh në Ballkan pa asnjë lloj akomodimi ose je i uritur dhe pa ushqim, njerëzit do të të ndihmojnë – njerëzit e Ballkanit janë shumë mikpritës.”
Ai thotë se shtegu ka ndryshuar jetën e shumë njerëzve në rajon. Fermerët që dikur mezi siguronin jetesën duke kultivuar tokën dhe duke mbajtur bagëti në terrenin e vështirë, tani po plotësojnë të ardhurat nga bujqësia dhe blegtoria përmes turizmit.
Adis Balić – i cili drejton restorantin dhe bujtinën Grlja në Vusanje, një fshat malazez pranë kufirit me Shqipërinë – është një prej tyre.
“Gjithçka në jetën tonë këtu ka ndryshuar që nga fillimi i shtegut”, thotë ai, ndërsa pi një kafe të trashë turke dhe një qenush endacak shqetëson klientët e tij pranë tavolinave të piknikut.
Balić, i cili drejton gjithashtu një biznes të dytë në qytetin e afërt të Gusinjes, thotë se familja e tij ishte në një situatë “mjaft të dobët” ekonomike përpara hapjes zyrtare të shtegut, kur vizitorët ishin një pamje e rrallë.
“Gjatë ditës mund të shihje ndoshta dy ose tre alpinistë me çanta shpine dhe shumica e njerëzve të zonës i shikonin çuditshëm, sikur të thoshin: ‘Çfarë po bëjnë?’ Ishte një pamje krejt tjetër në atë kohë.”
Restoranti dhe bujtina e tij, e hapur shtatë vjet më parë, mban emrin e ujëvarës spektakolare që ndodhet vetëm pak hapa më tutje dhe që tërheq një numër të madh vendasish dhe turistësh. Ajo ofron 15 shtretër në katër dhoma, megjithëse shumica e vizitorëve që kalojnë aty flenë në çadra.
“Kur nisëm biznesin, kishim rreth 400 kampistë në vit, ndërsa këtë sezon kemi më shumë se 3,400 kampistë”, thotë ai. “Ka qenë shumë mirë.”
Shtegu ende mbetet kryesisht i paprekur nga turizmi masiv. Sezoni kulmor është nga qershori deri në shtator. Maji dhe tetori janë gjithashtu mundësi, por shoqërohen me mundësinë e reshjeve të dëborës dhe me më pak zgjedhje për sa i përket ushqimit dhe akomodimit.
Grlja ofron një menu me ushqime tradicionale, kryesisht të përgatitura me përbërës të rritur dhe prodhuar nga familja e Balić. Ka një bollëk gatimesh me mish, të pjekura në skarë dhe të shërbyera me sallata, djathëra shtëpie dhe salca, përfshirë ajvarin, një përzierje të pasur me speca të pjekur ngadalë dhe patëllxhanë, që është pjesë e rëndësishme e tryezave përgjatë shtegut.
Read more:Fillimi i fundit të pushtetit të Ramës – Ide
“Babai im i mbledh perimet në mëngjes dhe në mbrëmje i kemi në tryezë”, thotë ai.
Në ditët e para, shumica e vizitorëve të shtegut vinin nga Gjermania, Belgjika dhe Holanda. Sot, ai tërheq jo vetëm alpinistë, por edhe malazezë që jetojnë jashtë vendit dhe kthehen këtu gjatë muajve të verës nga Shtetet e Bashkuara, Europa Perëndimore dhe vende të tjera.
“Nuk ka kombësi që nuk vijnë”, thotë Balić. “Ke australianë, neozelandezë… në thelb njerëzit vijnë nga e gjithë bota.”
“Ajo që i mahnit më shumë janë malet – pamjet dhe mënyra se si janë ruajtur. Ajo për të cilën janë më mirënjohës janë ushqimet tradicionale dhe mikpritja.”
Balić kujdeset personalisht për kuzhinën e vogël të vendosur poshtë dhomave të bujtinës, duke u siguruar që gjithçka që shërbehet të jetë e një cilësie të lartë.
“Unë nuk i shoh vizitorët si turistë që do të vijnë këtu vetëm një herë dhe nuk do të kthehen më”, thotë ai. “Mesazhi im është: ju nuk jeni thjesht para, ju jeni klientë afatgjatë dhe unë do të sigurohem që çdo person që vjen këtu të ushqehet mirë dhe të largohet me një ndjesi të mirë.”
Një mikpritje e tillë është e dukshme përgjatë gjithë shtegut, ku banorët e zonave malore kanë hapur një dritare drejt mënyrës së tyre tradicionale të jetesës, ndërsa kafshët e fermave lëvizin përreth tyre.
Tabelat ofrojnë ëmbëlsira të bëra në shtëpi, si bakllava, kek me mjedra dhe kos të trashë të përzier me mjaltë të prodhuar nga bletët e tyre – së bashku me kanaçe të ftohta pijesh freskuese – dhe janë një pamje e mirëpritur për alpinistët e lodhur. Po aq e mirëpritur është edhe privatësia relative që ofrojnë ambientet bazike të tualeteve.
“Është perfekte”
“Ne mësojmë shumë nga të gjithë njerëzit që vijnë këtu nga e gjithë bota”, thotë Kutjim Gocaj.
Në Shqipëri, Kujtim Gocaj drejton një bujtinë komode me emrin e tij në fshatin e largët të Çeremit. 63-vjeçari, i cili punon si polic, e ka drejtuar këtë aktivitet si një biznes dytësor prej 14 vitesh, por shpreson që pas dy vitesh, kur të dalë në pension, ai të bëhet aktiviteti i tij kryesor.
“E nisa për të pasur një të ardhme”, thotë ai, duke folur përmes dhëndrit të tij që flet anglisht, ndërsa shërben ushqimin dhe pastron tavolinat.
Fillimisht ai operonte në një ndërtesë, përpara se të shtonte një strukturë të re prej druri pishe me shumë hapësirë të bukur në natyrë për klientët në vitin 2019. Sot, prona mund të presë deri në 36 persona në një kombinim dhomash të përbashkëta dhe dhomash private me tualet.
“E rrita nga një gjë e vogël në atë që është sot”, thotë ai. “Ishte e vështirë në fillim, por tani është shumë më mirë. Njerëzit e duan këtë vend dhe të gjithë në zonë e njohin.”
Përfitimet për Gocajn dhe familjen e tij nuk janë vetëm financiare.
“Nuk mund ta shpjegoj dot se sa mirë është”, thotë ai. “Ne mësojmë shumë nga të gjithë njerëzit që vijnë këtu nga e gjithë bota – është si një edukim. Është perfekte.”
Me motin shumë të paparashikueshëm, Bjeshkët e Nemuna mund ta justifikojnë ende emrin e tyre. Stuhi të fuqishme mund të godasin shtegun dhe të zgjasin për orë të tëra, duke prishur planet e ecjes dhe duke i lënë vizitorët me pak mundësi përveçse të strehohen në akomodime bazike përgjatë shtegut, shpesh të përshtatura nga kasolle barinjsh.
Jashtë sezonit turistik, situata mund të jetë edhe më e vështirë.
“Dimri është katastrofik”, thotë Balić. “Është krejt normale të kemi një metër dëborë dhe më pas gjithçka mbyllet.”
Ai beson se rajoni mund ta zgjasë sezonin turistik përtej periudhës së ecjeve malore përmes investimeve në sportet dimërore.
“Të duhet vetëm një teleferik dhe njerëzit do të vinin me ski dhe kjo do të ishte mirë.”
Për momentin, ky mbetet një projekt për një të ardhme të largët, por ndoshta jo i pamundur, duke pasur parasysh se sa shumë rajoni ka nisur të tërheqë vizitorë nga vende gjithnjë e më të largëta.
